Gewone Eikvaren in de grachtengordel

De grote diversiteit aan planten in de tropen bevindt zich voor een belangrijk deel hoog boven de grond. Er is een gelaagdheid waarbij veel plantensoorten hun leven op kleinere of grotere hoogten doorbrengen. Gehuisvest op de stam of takken van een van de vele woudreuzen. In Nederland zijn er maar weinig plantensoorten die zich ook van deze levensstijl bedienen. De meeste planten wortelen in de grond. Het bewonen van bomen lijkt voorbehouden aan mossen en korstmossen.

Toch zijn er uitzonderingen. Vooral Eikvarens bedienen zich bij ons regelmatig van een epifytische levenswijze, dat wil zeggen: groeiend op een andere plant. Geknotte bomen lenen zich daarvoor bij uitstek vanwege hun breed uitstoelende horizontale oppervlak. Daar blijft gemakkelijk organisch materiaal liggen waarin zaden van andere planten weer kunnen ontkiemen. Op dat punt heeft Nederland met zijn rijke ‘knotcultuur’ weer een streepje voor.

Dat ook andere soorten zich goed lenen als ‘drager’ van Eikvarens blijkt uit een onderzoek in Amsterdam. Daar viel het op dat ook de stammen van Iepen regelmatig met Eikvaren waren begroeid. In 2010 werden daarom honderden Iepen onderzocht op hun plantaardige bewoners. Leden van de Werk- en Adviesgroep Muurplanten Noord-Holland troffen bij hun onderzoek 64 begroeide Iepen aan, met in totaal 179 Gewone eikvarens (Polypodium vulgare). 87 procent hiervan stond langs de grachtenkant. Niet eerder werd een dergelijk systematisch onderzoek verricht, maar de indruk bestaat dat het aandeel begroeide Iepen de laatste jaren sterk is toegenomen. De verklaring daarvoor wordt gezocht in een afname van luchtverontreiniging (zwaveldioxide). Of zich onder de iepen buiten de hoofdstad eenzelfde trend aftekent is niet bekend. Maar daar kunnen ook uw waarnemingen verandering in aanbrengen. Vooral als u toevallig een pandje aan een iepenrijke gracht bewoont …

Eind 2013 heeft Valentijn ten Hoopen het onderzoek naar Polypodium vulgare als epifyt in de Amsterdamse binnenstad herhaalt. Alle iepen binnen de Singelgracht zijn onderzocht op het voorkomen van epifytische eikvaren. In het onderzoek van 2010 zijn honderd en één iepen gevonden met 275 Gewone eikvarens. In 2014 zijn vijftig nieuwe iepen gevonden met Gewone eikvaren als epifyt. Twintig bomen met Gewone eikvaren zijn in de periode 2010-2014 geveld door de iepziekte of door de storm van oktober 2013 en op negen iepen werden geen epifytische eikvarens meer teruggevonden. Er zijn nu 128 iepen (en één plataan) die in totaal 609 epifytische eikvarens herbergen in de Amsterdamse binnenstad. Het ziet er naar uit dat dit nieuwe fenomeen zich gaat voort zetten de komende jaren. Debet hier aan zijn onze zachte winters en de verminderde depositie van SO2 (SO2 vormt samen met water zwavelzuur, de hoge pH-waarden hiervan houden de voortplanting tegen van Gewone eikvaren) sinds het begin van de eeuwwisseling.

In de wintermaanden vallen de epifytische eikvarens in de kale iepen van de Amsterdamse grachten het snelst op …. Misschien ziet u er ook een paar tijdens een Amsterdamse wandeling.

Met dank aan Wout van der Slikke en Valentijn ten Hoopen.

Over Rob Alberts

Mensen, natuur, de aarde, planten en dieren hebben mijn interesse. Monumentale Bomen fascineren mij. Onderwijs is mijn passie. In 1988 ben ik in de Bijlmermeer komen wonen. De mensen, het groen, de andere manier van bouwen / wonen hebben mijn hart gestolen. Zonder ver te reizen is hier de hele wereld binnen handbereik. Rondom mijn huis geniet ik vooral van de Familie Pimpelmees. In december 2009 ben ik gaan bloggen over wat mij opvalt of wat mij bezig houdt.
Dit bericht werd geplaatst in Amsterdam, Biologie, Natuur en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

12 reacties op Gewone Eikvaren in de grachtengordel

  1. Maar goed dat A’dam meer aan groenvoorziening denkt. We waren er ongeveer vijftien jaar geleden, en waren toen al heel blij toen we eens een boom zagen.

    Geliked door 1 persoon

  2. fietszwerver zegt:

    mogge Rob
    ik verbaas me altijd als ik door de oude binnenstad loop , hoeveel groen er nog is en wat mensen zelf doen om wat fleur te brengen
    maar ik kan je niet helpen met het bestuderen van veranderingen , ik heb geen pandje daar 🙂

    fleurige groet

    Geliked door 1 persoon

  3. meninggever zegt:

    Geen Iep te bekennen hier….alleen maar andere soorten bomen, en die zijn niet begroeid….

    Geliked door 1 persoon

  4. Annette zegt:

    Ja ik weet dat de steden heel rijk kunnen zijn aan bijzonder groen.
    Wat een rijkdom.

    Geliked door 1 persoon

  5. Matroos Beek zegt:

    Ik vond de eikvaren altijd al heel decoratief. Fijn dat hij ook een stad als Amsterdam opfleurt!
    Groene groet,

    Geliked door 1 persoon

  6. Suskeblogt zegt:

    Voor mij kan het niet groen genoeg zijn in de steden.

    Geliked door 1 persoon

  7. constant•ino zegt:

    Interessante informatie, Rob. Waaraan dankt deze varen zijn naam? Heeft hij een voorkeur voor eiken? Hier in Brazilië kom je geregeld heel forse voorbeelden tegen van zulke ‘stamgasten’, bijvoorbeeld bromelia’s.

    Geliked door 1 persoon

    • Rob Alberts zegt:

      Interessante vraag!

      Ik heb voor mijzelf altijd een gelijkenis gezien in het blad van de eikvaren en een eikenblad. Een voorkeur voor de eik ken ik weer niet.
      Ik zoek nog even verder.

      Vriendelijke groet,

      Like

  8. Erika zegt:

    Interessante post. Ik heb een diepe liefde voor Bomen!

    Geliked door 1 persoon

  9. Ik sta er steeds weer van te kijken hoe groen sommige steden hier en daar zijn en dat de vergroening langzaam verder lijkt te gaan.

    Geliked door 1 persoon

  10. Patty zegt:

    Inderdaad interessant Rob!

    Geliked door 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.