Engels of iets anders …

Universiteiten proberen buitenlandse studenten te trekken met Engelse hoorcolleges. De kwaliteit van het gesproken Engels geeft nogal al wat discussie. Middelbare scholen starten ook steeds meer een Engelstalige afdeling. Bilungual education of Tweetalig onderwijs moet dan meer leerlingen trekken. Bij de middelbare scholen wordt dan vooral gezocht naar native speakers. Een bevoegde Engelstalige docent bewaakt dan het niveau.

De Maagdeneilanden hebben nu een Brits deel een een deel dat bij de Verenigde Staten van Amerika behoort. In het verleden was er een Nederlands deel en een Deens deel. Het volgende artikel gaat over de taal die men gebruikte om elkaar toch te begrijpen.

Tot in de negentiende eeuw werd een Nederlandse creooltaal gesproken op de Maagdeneilanden. De sprekers waren nakomelingen van slaven die op de plantages hadden gewerkt. Taalkundige Cefas van Rossem deed promotieonderzoek aan de Radboud Universiteit naar achttiende-eeuwse handschriften.

Wat is een creooltaal?

Creooltalen werden vaak gesproken door slaven in de voormalige Europese koloniën. Deze talen bestaan voor een deel uit de taal van de Europese kolonisator en voor een deel uit de inheemse talen van de slaven.

In de jaren tachtig van de vorige eeuw vond de Duitse onderzoeker Peter Stein in het archief van de Evangelische Broedergemeente in Herrnhut honderden pagina’s in een Nederlands Creoolse taal. Dat dorpje lag toen nog in de DDR en was niet makkelijk te bezoeken door Westerse onderzoekers. Pas na de Val van de Muur in 1989 kregen zij de mogelijkheid om deze teksten te digitaliseren om ze met behulp van de computer te onderzoeken.

De teksten waren afkomstig van de Maagdeneilanden, die tot 1917 een Deense kolonie waren. Daar brachten Duitse zendelingen, uit Herrnhut, in de achttiende eeuw het woord van God. Ze deden dat in de taal van de lokale bevolking, grotendeels slaven. Die spraken een Nederlandse creooltaal die was ontstaan nadat een grote groep Nederlanders uit het Caribisch gebied in 1672 naar de Maagdeneilanden trok.

Handschriften

De Duitse collectie handschriften bevatte allerlei soorten teksten, maar vooral Bijbelteksten en slavenbrieven. Voor onderzoekers van creooltalen is dit een unieke verzameling. “Niet alleen omdat het een enorme aanvulling biedt op het bestaande bronnenmateriaal van deze Nederlandse creooltaal. Maar ook omdat het afkomstig is uit een periode waarin de creooltaal nog niet zo lang bestond”, vertelt taalkundige Cefas van Rossem. Samen met een collega typte hij al die honderden handschriften uit en schreef er een proefschrift over.

Zo’n grote verzameling teksten noemen onderzoekers ook wel een corpus. Tegenwoordig is het gebruik van grote computerbestanden of computercorpora heel gewoon binnen de taalkunde. Maar niet in de jaren negentig, legt de taalkundige uit. “We kregen fotokopietjes van Duitse microfiches. We hadden pas na twee jaar voor het eerst beschikking over een scanner, maar de handschriften konden daar niet mee worden overgezet. De scanner kon namelijk alleen gedrukte teksten lezen. Het was dus een gigantisch typewerk. Maar daardoor ken ik de teksten nu door en door.”

In 1996 publiceert Van Rossem samen met anderen een boek over dit corpus, waarvan de taal dan nog wordt aangeduid met de term Negerhollands. Na publicatie wordt hij leraar Nederlands. Pas in 2011 gaat hij opnieuw met het materiaal aan de slag, als hij een promotiebeurs ontvangt voor leraren. Op dat moment staat de term Negerhollands ter discussie, in navolging van die over het woord ‘neger’ (zie ook zijkader). Algauw stappen Van Rossem en zijn collega’s dan ook over op de Engelse benaming Virgin Islands Dutch Creole.

Moedertaalsprekers

Als hij begint met zijn promotieonderzoek is al het materiaal gedigitaliseerd. Zo kan hij grote hoeveelheden tekst met automatische zoekopdrachten bestuderen. En dat onderzoek is hoognodig, want vanaf de jaren negentig is er nogal wat kritiek op de authenticiteit van de taal uit zijn corpus. Het is immers geen creooltaal uit de eerste hand, maar het werd opgeschreven door Duitse missionarissen.

In zijn proefschrift toont Van Rossem echter aan dat de Duitse missionarissen heel goed wisten hoe zij moesten aansluiten op hun publiek, dat vooral bestond uit creooltaalsprekers. Hun teksten werden mogelijk door moedertaalspeakers van feedback voorzien. In de teksten zijn namelijk stelselmatig allerlei wijzigingen aangebracht, legt de taalkundige uit.

https://www.nemokennislink.nl/publicaties/oude-bijbelteksten-werpen-unieke-blik-op-nederlandse-creooltaal/

 

 

 

 

 

 

Advertenties

Over Rob Alberts

Mensen, natuur, de aarde, planten en dieren hebben mijn interesse. Monumentale Bomen fascineren mij. Onderwijs is mijn passie. In 1988 ben ik in de Bijlmermeer komen wonen. De mensen, het groen, de andere manier van bouwen / wonen hebben mijn hart gestolen. Zonder ver te reizen is hier de hele wereld binnen handbereik. Rondom mijn huis geniet ik vooral van de Familie Pimpelmees. In december 2009 ben ik gaan bloggen over wat mij opvalt of wat mij bezig houdt.
Dit bericht werd geplaatst in Onderwijs en getagged met , . Maak dit favoriet permalink.

19 reacties op Engels of iets anders …

  1. Met ons Vlaams is het niet zo’n vaart gegaan. Op de enige echte kolonie die we hadden (Congo) werd Frans de voertaal.

    Liked by 1 persoon

  2. fietszwerver zegt:

    mogge Rob
    een stuk geschiedenis waar ik en ik denk velen niet van wisten

    folder groet

    Liked by 1 persoon

  3. Sjoerd zegt:

    Een interessant verhaal, weer wat nieuws geleerd.

    Liked by 1 persoon

  4. meninggever zegt:

    Creooltalen hoor ik in de Bijlmer ook nog wel eens spreken. Zou men trouwens ook onderzoek hebben gedaan naar het Limburgs of plat Brabants om het over de streek rond Hardenberg maar niet eens te hebben. Probeer daar maar eens een gesprek goed te voeren als die mensen in hun eigen ‘slang’ blijven hangen. Ik ben in dat opzicht wel blij dat we een soort van wereldtaal krijgen…

    Liked by 1 persoon

    • Willem zegt:

      U bent ongetwijfeld bekend met de uitspraak van Karel V: “Zoveel talen men spreekt, zoveel keren is men mens” Dus als u het ‘slang’ van Hardenberg, Het Limburgs of plat Brabants niet verstaat, of te beroerd bent om uw best te doen het te verstaan, – een aandoening die opvallend veel onder randstedelijken voorkomt-, zegt dat meer over uw mens zijn dan over de taal die gesproken wordt.
      Uitgangspunt is altijd dat een taal NOOIT onbeschaafd is. Dat relatieve voorrecht is voorbehouden aan een persoon.

      Liked by 2 people

      • Plato zegt:

        Prima repliek Willem. En niet mis te verstaan want in keurig Nederlands 🙂
        Ik kende de uitspraak van Karel V niet maar hij stijgt postuum in mijn achting.

        Liked by 1 persoon

      • meninggever zegt:

        De kwinkslag is de provinciaal ontgaan? Nee toch? Zie de vraagstelling. Daarbij kom ik nog wel eens ergens en valt me op dat veel mensen graag in het eigen dialect blijven praten als het even snel moet en de gast niet hoeft mee te krijgen waar het over gaat. Als wij randstedelingen hetzelfde zouden doen werden we uitgemaakt voor arrogant. O nee, dat hoeft niet eens, want gebeurt nu al. Jammer, maar helaas…

        Liked by 1 persoon

        • Willem zegt:

          Dat mensen veelal in hun eigen streektaal, vrijwel altijd ook hun moedertaal, onderling blijven praten verbaast me niks. En om het maar even duidelijk te maken; mijn werkterrein was geheel Nederland en kwam zodoende ook met grote regelmaat in de Randstad. Het meest verbazingwekkend vond ik altijd dat er nergens meer dialect gesproken werd als in diezelfde randstad. In Amsterdam vond men het de normaalste zaak van de wereld om plat Amsterdams te blijven praten, of nog erger, Jordanees, voor mij de lelijkste streektaal die Nederland kent. Meestal noem ik dat het André-Hazes-Amsterdams. In Den Haag werd me ooit, in plat Haags gevraagd waarom ik me bediende van het Nedersaksisch, tijdens een een-op-eengesprek met een volbloed Tukker die ik nog kende van een ander project.
          Dus beste meninggever, naar mijn mening bent u behoorlijk besmet met het randstadvirus dat uw spraak de norm is. In andere delen van Nederland werd ik namelijk wel in goed verstaanbaar Nederlands te woord gestaan, vaak met een accent, maar dat maakt het taalgebruik niet per definitie slecht of dom.

          Liked by 1 persoon

  5. Villasappho zegt:

    Hoe lang zou het duren eer er geen Nederlands meer wordt gesproken tijdens lessen?

    Liked by 1 persoon

  6. gewoonanneke zegt:

    Nooit geweten dat Nederland ook iets op de Maagdeneilanden had. Ja de verengelsing doe er zelf ook aardig aan mee moet ik zeggen. Vind zelf Engels ook een mooie taal.. maar ben er van overtuigd dat Nederlands echt wel zal blijven.

    Liked by 1 persoon

  7. Bertie zegt:

    Mooi om deze taalgeschiedenissen te kennen. Of die kennis helpt tegen de verengelsing op de universiteiten, is de vraag.

    Liked by 1 persoon

  8. Suskeblogt zegt:

    Interressant onderwerp. Zo leer ik weer eens een stukje geschiedenis waar ik niets over wist.

    Liked by 1 persoon

  9. HesterLeyNel zegt:

    Interessant vir my juis omdat Suid-Afrika ook ’n voormalige Nederlandse kolonie was en siedaar, ons het Afrikaans, ’n vereenvoudiging van Nederlands, wat tot ’n sterk taal gegroei het. Ons het op skool nog Nederlandse boeke bestudeer, maar dit het weggeval in die 70’s. Hier is daar ook ’n stryd om Afrikaans as voertaal in skole en aan universiteite te behou.

    Liked by 1 persoon

  10. Plato zegt:

    Toch wel mooi om dat Afrikaans te lezen. Moge dat behouden blijven. Dat geldt ook voor het Nederlands. Ik vind er heel wat voor te zeggen het Nederlands ook als voertaal op universiteiten te handhaven. Het Nederlands moet blijven en op een sterke manier. Ik zie ook wel de andere kant van de zaak, maar daar zou ik desalniettemin niet de voorkeur aan geven.

    Liked by 1 persoon

  11. wdfyfe zegt:

    People always adapt their language to the circumstances. When I go to Europe, it always amazes me that people have so many languages and even “sound” different from one town to the next. We have that in North America — but not so much.

    Liked by 1 persoon

  12. Kakel zegt:

    Toch weer nieuwe dingen geleerd, Rob. Terwijl taal altijd mijn interesse heeft.
    Mijn dochter volgt twee studies aan het Erasmus en ze worden beide in het Engels gegeven. Tegelijkertijd is het zo weinig belangstelling voor de opleiding “Nederlandse taal en letterkunde” dat ze die hebben moeten schrappen.
    Taal leeft. Sla maar eens een boek van Hubert Lampo open…
    Valentijnse groet

    Liked by 1 persoon

  13. Patty zegt:

    Interessant, Rob.
    Ik las van de week, dat Havo-meisjes het niet zien zitten om opleidingen in het Engels te volgen. Gemiste kans, denk ik. Sinds ik in het Engels ben gaan bloggen, de meest fantastische contacten opgedaan en veel geleerd over andere denkwijze en culturen.
    Hoop dat alles goed met je is. Deze vrouw-van-de-zon is de winter heel erg zat 😉
    XxX

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.