Een deugniet onder de planten

Tijdens mijn opleiding leerde ik het Herderstasje (Capsella bursa-pastoris). Toen nog gerangschikt onder de onkruiden …  Tenzij de plant volledig ontwikkelde vruchten heeft is hij soms lastig te determineren.

Ik zal de onderdelen van deze plant de revue laten passeren, van beneden naar boven.

De wortels:

De plant heeft duidelijke penwortels, het is dan ook een eenjarige plant die, met een beetje moeite, uit de grond te trekken is. De wortels hebben volgens mij geen waarde voor de determinatie.

Het rozet:

Zoals veel kruisbloemigen heeft ook het Herderstasje een rozet. Het rozet is vrij variabel en leidt daarom niet altijd tot een vlotte determinatie. De rozetbladen kunnen gaafrandig tot veerdelig zijn en zijn in het onderste deel wigvormig versmald. Die versmalling is vaak behoorlijk lang zodat het lijkt alsof de rozetbladen gesteeld zijn; het lijkt vaak op een gevleugelde bladsteel. Opvallend is verder dat binnen hetzelfde rozet de vorm van de bladen kan verschillen. Op de rozetbladeren groeien meertakkige aangedrukte haren. In mijn ervaring is de beharing van de rozetbladen ook vrij variabel en daarom soms ook niet bevorderlijk voor een vlotte determinatie. Als de plant uitgroeit verdwijnt vaak het rozet.

De stengel:

Over de stengel valt niet veel te melden. De stengel kan kaal zijn of wat behaard. De plant kan heel klein zijn maar ook wel tot 60 cm hoog. Hoge planten staan vaak in het gras, de lage tussen de stenen van de stoep.

Het stengelblad;

Ook de bebladering van de stengel is vrij variabel. Sommige planten hebben vrij veel blad, andere, met name de kleinere hebben bijna géén stengelblad. De stengelbladen zijn langwerpig en hebben een pijlvormige voet die de stengel omsluit. Vaak zijn de stengelbladen maar matig behaard maar soms ook sterk behaard. De bloeistelen hebben over het algemeen geen bladeren.

De vrucht:

De vrucht is het meest duidelijke determinatiekenmerk, hij is driehoekig en gesteeld waarbij hij afstaat van de stengel. Alleen als de vrucht nog niet geheel volgroeid is is determinatie soms lastig maar meestal verschijnt de specifieke vorm al snel.

De bloemen;

De bloemen zijn wat mij betreft weinig kenmerkend. De plant is een kruisbloemige wat betekent dat de plant vier kroonbladen heeft en zes meeldraden. Hier heb ik nog nooit een variatie op gezien maar wie weet? De vier kelkbladen zijn soms kaal, soms behaard.

De naam van de plant wordt bepaald door de vorm van de vruchten, zij zouden lijken op een tas van een herder die vroeger werd gebruikt. Tot nu toe heb ik nooit een plaatje gezien van zo’n herderstas maar hij moet op oude schilderijen te zien zijn. Misschien was zo’n tas ook zeer variabel?

Het Herderstasje lacht in zijn vuistje omdat hij zoveel floristen aan het determineerwerk houdt. Een echte deugniet onder de planten.

 

 

Over Rob Alberts

Mensen, natuur, de aarde, planten en dieren hebben mijn interesse. Monumentale Bomen fascineren mij. Onderwijs is mijn passie. In 1988 ben ik in de Bijlmermeer komen wonen. De mensen, het groen, de andere manier van bouwen / wonen hebben mijn hart gestolen. Zonder ver te reizen is hier de hele wereld binnen handbereik. Rondom mijn huis geniet ik vooral van de Familie Pimpelmees. In december 2009 ben ik gaan bloggen over wat mij opvalt of wat mij bezig houdt.
Dit bericht werd geplaatst in Biologie, Natuur, Onderwijs, persoonlijk en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

15 reacties op Een deugniet onder de planten

  1. Matroos Beek zegt:


    Hallo Rob, je ziet deze tassen nog wel op oude schilderijen bijv. van Pieter Breughel.(zie foto detail schilderij).
    Hartelijke groet

    Geliked door 6 people

  2. staartje zegt:

    Ik geniet altijd van deze deugniet. Alleen de naam al! Er staan er altijd wel een paar ergens….in mijn tuin

    Geliked door 2 people

  3. staartje zegt:

    Hahaha, ik verbeter mensen die onkruid zeggen meestal met niet gewenst kruid op die plek. In mijn tuin staan ook paardenbloemen, maar de pluizen pluk ik weg

    Geliked door 3 people

  4. Karel zegt:

    mogge Rob
    ook voor mij bestaat er geen onkruid 🙂
    je kan dit plantje zelfs eten
    http://www.versvancees.nl/product/eetbare-bloemetjes/herderstasje-eetbare-bloemetjes/

    fijn weekend groet

    Geliked door 1 persoon

  5. Ik heb weer wat bijegleerd. De naam herderstasje zegt mij namelijk niets. Maar toen ik me er eens wat verder in verdiepte, begreep ik ineens dat dit de plant is die we hier als kinderen altijd ‘leppeltsjedief’ genoemd, letterlijk vertaald: ‘lepetjesdief’. Die tasjes lijken namelijk ook wel op lepetjes.

    Geliked door 2 people

  6. Bertie zegt:

    Deugniet misschien, maar een beeldig (on-)kruidje.

    Geliked door 2 people

  7. Nog nooit gezien, dit…

    Like

  8. haha, het herderstasje, of ook wel ‘lepeltjes kruid’ genoemd , beide vanwege de vorm van het zaad, iets hartvormig met de punt van het ‘hart’ aan een steeltje aan de stengel… ( fr: bourse de Pasteur, hier weet ik niet of Louis Pasteur bedoeld wordt of een ‘pastoor’ ) ), is mij heel goed bekend… boven aan het topje een klein groepje piepkleine witte bloempjes, de stengel met de ‘hartjes’ / ‘beursjes’ / ‘lepeltjes’, en een rozet iets gelijkend op de paardebloem bladeren, iets fijner , ligt ook aan de grond waar het op groeit. Zal ik het héle (vrouwen-) verhaal vertellen waarom ik het zo goed kèn ? In NLD nog, groeide er ééntje tussen de tegels achter mijn achterdeur, op de binnenplaats, Er lag een héle tuin nààst, maar nee, het groeide tussen die tegels… Als ik de boel aanveegde, trok ik het eruit… Ik had destijds nog niet het respect wat ik nu heb voor de Natuur, niet voor zo’n ‘onkruidje’ in ieder geval … Maar télkens kwam het weer op ! het wilde hààst naar binnen komen ( achteraf gezien groeide het daar niet voor niets ) . Elke maand had ik hevige pijnen bij de menstuatie en viel soms ‘van m’n houtje’ ( ik zei al het is een vrouwen verhaal *;-)* ) Niks hiélp, ook niet twee keer zwanger geweest te zijn… ( die bevallingen waren voor mij een peuleschilletje vergeleken met elke maand dit ! ) Op een dag toen mijn man thuis kwam, hing ik zowat op m’n kop van de pijn… de 2 kindjes allebei maar in de box gezet… want ik had niet het gevoel er op te kunnen passen in die toestand. Mijn man gaf me een warme kruik, een deken voor op de bank en een kop thee, en hij ging eens in een pas verworven boek kijken ( het Kruiden Lexicon van Melie Uyldert ) Herderstasje, hoorde ik hem hardop zeggen, dus ik zei : er staat er een achter de buitendeur ! Hij maakte er een thee-tje van en gaf me dat te drinken … smaakt net kookwater van spinazie dus niet vies, en enkele minuten nadat ik het langsaam had op-genipt, kon ik weer overeind, en zakte de pijn tot een ‘normaal’ last-niveau … ( want leuk is het voor geen enkele vrouw ! ) En … nergens meer last van gehad – mèt dat theetje ! – tot aan de menopauze toe ! Voor mijn dochters ook gebruikt toen zij daar de leeftijd voor hadden, Sindsdien staat er een pot gedroogde herderstasjes in mijn kruiden kast, verzameld voor hetgeval er geen verse te vinden zijn .. niet meer voor mij maar voor die het nodig mocht hebben … *MAAR PAS OP* : *dezelfde plant heeft 2 werkingen* : de steel met hartjes en de boven top met bloempjes kalméren de krampen … *DAARENTEGEN* het blader-rozet verstèrkt de baarmoeder-krampen ! ( heb op het moment geen foto ervan, het gazon voor het huis is pas gemaaid, komt wel weer op, dan stuur ik je alsnog een foto ) Sorry voor de uitgebreidde reaktie, Toulousense groet, hanny

    Like

  9. Ferrara zegt:

    Ik heb het altijd een fascinerend plantje gevonden, vooral door de naam, die ik als kind van mijn moeder leerde.

    Like

  10. Rebbeltje zegt:

    Dat verhaal van Hanny…geweldig waar een klein plantje groot in kan zijn.
    Sommige huis tuin en keukenmiddeltjes werken perfect..
    Vind de naam alleen al mooi…

    Geliked door 1 persoon

    • Ja Rebbeltje,
      en vaak groeit het niet voor niets in je omgeving ! Sindsdien doe ik àlles met planten waar dat maar mogelijk is… eerst een diagnose van de arts, ik ben geen dokter, dan ga ik op zoek of “er een kruid tegen gewassen is ” ( ook gezegden zijn er niet voor niets ! )
      Groet uit Toulouse , hanny

      Geliked door 1 persoon

  11. Willem zegt:

    Sinds ik op een verjaardag van een vriend mijn ((toen nog toekomstige) vrouw leerde kennen, was mij het plantje alleen bekend als ‘lepeldieskruud’ of ‘lepeldiesroet’. Ja, ik ben geboren en getogen in een gebied waar het Nedersaksisch de voertaal is en in die taal wordt elk onkruid ‘roet’ genoemd. Maar dit even terzijde. Van haar leerde ik dat mijn ‘lepeldiesroet’ in de landstaal ‘herderstasje’ genoemd werd. Hoewel geboren en getogen in een dorp waar tot in de jaren ’60 nog een zelfstandig opererende schaapherder woonde, was het me volkomen onbekend dat de vruchtjes op een herderstas leken. Die verklaring hoorde ik dus pas toen ik de twintig al ruim gepasseerd was. Voor mij waren het gewoon ongelukkig gevormde lepeltjes met een kort steeltje.

    Geliked door 1 persoon

  12. Spontanity zegt:

    Dat zouden ze geen onkruid mogen noemen.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.