Wie gaat de wereld redden?

‘Ook andere wezens zijn druk in de weer om de aarde te redden’ een bijenblogpost:

We moeten af van het antropocentrisme: het idee dat de mens centraal staat in deze wereld. Dat zegt promovendus Lydia Baan Hofman. Ze bestudeert het werk van de beroemde filosoof Donna Haraway.

Als we grote problemen zoals de klimaatcrisis willen aanpakken, hebben we een radicaal ander wereldbeeld nodig waarin de mens niet als enige op het toneel staat, vindt Lydia Baan Hofman. Als promovendus in de filosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam onderzoekt zij alternatieve mensbeelden en specialiseert zij zich in het werk van de wereldberoemde Amerikaanse filosoof Donna Haraway.

In haar recente boek Staying with the Trouble daagt Haraway haar lezers uit om niet weg te kijken van grote ecologische problemen en onze relaties met andere aardbewoners opnieuw vorm te geven. Ze ontwikkelt daarvoor nieuwe termen zoals ‘antwoordelijkheid’ (response-ability) en ‘tentaculair denken’, want ‘het denken van een nieuwe wereld vereist het denken in een nieuwe taal’.

In tijden van grote ecologische onzekerheid biedt het werk van Haraway volgens Baan Hofman troost en handelingsperspectief: “We moeten inzien dat de mens niet alles in z’n eentje kan oplossen. Andere diersoorten zijn heel druk in de weer om de aarde te redden, zoals bijen. Als we daar oog voor hebben, kunnen we misschien meer gaan samenwerken.”

We moeten samenwerken met de bijen?

“Ja. Dat klinkt misschien gek, omdat we gewend zijn om onszelf boven de natuur te plaatsen. We zien onszelf graag als beschermers van de natuur. Daarmee leunen we op het oude mensbeeld van de Duitse verlichtingsfilosoof Immanuel Kant die de mens als autonoom en rationeel wezen beschouwde. Dit mensbeeld is nog steeds ongekend populair. Onze hele samenleving is erop ingericht.”

“Maar vanuit dat perspectief is het heel lastig om je te verhouden tot grote ecologische problemen. Er zijn eigenlijk maar twee reacties mogelijk: of je gelooft in technofixes en hoopt dat nieuwe technologie alles zal oplossen, of je kruipt in een hoekje en verzucht dat de mens hier toch niets meer aan kan doen.”

We hebben volgens Baan Hofman behoefte aan een radicaal ander wereldbeeld om de problemen hier en nu onder ogen te zien. Het werk van de Amerikaanse filosoof Donna Haraway helpt haar daarbij.

Waarom Donna Haraway?

“Haraway bekritiseert het idee van de menselijke uitzonderingspositie. Zij leert ons dat we leven in een web van relaties met bomen, dieren, mensen, maar ook technologieën en andere dingen. Alles is ergens mee verbonden, wat weer met iets anders verbonden is. Als we willen begrijpen hoe de wereld werkt en welke consequenties onze handelingen hebben, dan vereist dat een bepaalde manier van denken. Het vereist dat we op onderzoek uitgaan naar de relaties en verbanden die er in zo’n web bestaan en hoe we zelf onderdeel zijn van dat web. Haraway noemt dat tentaculair denken, het denken in tentakels, in lijnen, in relaties. Je houdt er rekening mee dat alles verstrengeld is met iets anders.”

Hoe doen we dat: tentaculair denken?

“Denk bijvoorbeeld aan de trui die je aan hebt. Door wie is die gemaakt? Welke materialen zijn er voor nodig geweest? Hoe is die trui vervoerd? Wie heeft hem verkocht? Heb je hem gekregen van een dierbare vriend? Die trui is dus verbonden met allerlei andere dingen.”

“Zodra je die relaties blootlegt, kun je erop proberen te reageren. Er ontstaat ruimte om te handelen, omdat je je bewust wordt van het web aan relaties waarin jouw trui zich bevindt. Je kunt je bijvoorbeeld verzetten tegen de uitbuiting van andere mensen, dieren en gewassen. Dat is niet mogelijk zolang het web aan relaties een black box is. Bij een black box zie je als mens maar twee opties: of het systeem moet helemaal veranderen of er gebeurt toch niks. Als individu ga je al snel bij de pakken neerzitten: je kunt toch niets doen om het te veranderen.”

“Door het onderzoeken van dat web aan relaties worden we response

“Door het onderzoeken van dat web aan relaties worden we response-able. Dit lijkt op responsible (verantwoordelijk), maar dat is het niet. In het Nederlands zou je het ‘antwoordelijkheid’ kunnen noemen. Het gaat om het vermogen om antwoord te geven.”

Om terug te komen op de bijen: waarom moeten we die serieuzer nemen?

“Als je bijen goed bestudeert, dan zie je dat zij zich voortdurend inzetten om de aarde leefbaar te houden. Het zijn ook een soort activisten: ze handelen net zo betekenisvol als de internationale klimaatbeweging Extinction Rebellion. Dat biedt perspectief en troost: mensen staan er niet alleen voor. Anderzijds maken ze ons dus antwoordelijk. Je kunt iets voor die bijen doen. Daar kun je zorg voor dragen. Het zijn juist de kleine verhalen die ons in staat stellen te antwoorden op grote ecologische problemen.”

https://www.nemokennislink.nl/publicaties/ook-andere-wezens-zijn-druk-in-de-weer-om-de-aarde-te-redden/?news_letter=true&utm_medium=email&utm_campaign=NEMO%20Kennislink%20Nieuwsbrief%2014%20februari%202020%20-%20Hoera%20Faces%20of%20Science%20bestaat%20vijf%20jaar&utm_content=NEMO%20Kennislink%20Nieuwsbrief%2014%20februari%202020%20-%20Hoera%20Faces%20of%20Science%20bestaat%20vijf%20jaar+CID_704dcd06d3dc23b59b045d3c961ba154&utm_source=Email%20marketing%20software&utm_term=Ook%20andere%20wezens%20zijn%20druk%20in%20de%20weer%20om%20de%20aarde%20te%20redden

 

Over Rob Alberts

Mensen, natuur, de aarde, planten en dieren hebben mijn interesse. Monumentale Bomen fascineren mij. Onderwijs is mijn passie. In 1988 ben ik in de Bijlmermeer komen wonen. De mensen, het groen, de andere manier van bouwen / wonen hebben mijn hart gestolen. Zonder ver te reizen is hier de hele wereld binnen handbereik. Rondom mijn huis geniet ik vooral van de Familie Pimpelmees. In december 2009 ben ik gaan bloggen over wat mij opvalt of wat mij bezig houdt.
Dit bericht werd geplaatst in Amsterdam, Biologie, eten en drinken, gezondheid, Kinderen, Natuur, Onderwijs, persoonlijk, Politiek en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

17 reacties op Wie gaat de wereld redden?

  1. Karel zegt:

    als de bij uitgemoord is door het beest ” de mens ”
    zal dat beest het ook niet lang meer maken
    daar zijn in mijn ogen al die dure woorden niet voor nodig 😦

    zonnige zondag groet

    Like

  2. Matroos Beek zegt:

    Interessant logje Rob!

    Like

  3. groengenot zegt:

    Wat is dit een positieve blogpost Rob! ‘Antwoordelijkheid’, dat wil ik onthouden!

    Like

  4. Goed verhaal: de Verlichting heeft een kleine aanpassing nodig. Over bijen, ik heb een gegalvaniseerde lantaarnpaal (eerst een houten, maar een specht maakte daar gaten in, water en rotting), en daar zitten twee gaatjes in. Voor de bijen een prima plek om hun honing te bewaren, want ik kan het niet jatten. Dat vind ik wel intelligent van die bijen. Nu vliegen ze in en uit, en logisch vind ik dan om een gaatje te gebruiken om naar binnen te gaan en het andere om uit te vliegen. Dat doen ze niet, dat vind ik niet zo intelligent, of anders gezegd: ik kan er met mijn pet nog niet bij

    Like

  5. meninggever zegt:

    Maar als we dit voorstaan..laten we dan ook stoppen met de overbevolking en de massale volksverhuizingen. Willen we schaarse natuur redden moeten we stoppen met houtkap voor biocentrales, want in die bomen leven ook dieren. Stoppen met verstenen van groene weilanden omdat we maar niet inzien dat een land als NL niet kan leven met 20 miljoen inwoners of meer. Snappen dat stopzetten van de menselijke evolutie zal leiden tot grote verpaupering en verarming en mensen massaal dood gaan. Beter is om nu te werken aan kanalisering van de menselijke ontwikkeling. Geboortebeperking, afschaffen van geloven die daartegen zijn en leren eten wart de aarde ons verschaft. Niets meer, maar zeker niet minder.

    Like

    • Dhyan zegt:

      Eens.
      Echter je uitsluitend op de mens verlaten is een heilloze weg. De weg voor verbetering van het klimaat, het milieu, de natuur, de leefbaarheid van de aarde voor alle schepselen is in dit vergevorderde stadium alleen nog maar mogelijk met het nagenoeg geheel uitroeien van de mens, vergelijkbaar met zevenblad in de tuin. Dus wanneer er een massale sterfte is, er een oorlog uitbreekt, een atoombom valt of zonder inmenging van de mens grote aantallen mensen de pijp uitgaan omdat er een pandemie uitbreekt is dat uit hoofde van de leefbaarheid van de wereld niet alleen wenselijk maar noodzakelijk. Wil je als ‘de mens’ het liever niet zover laten komen (want het is zo zielig) en een kleine aanvang maken zul je om te beginnen toch eerst aan geboortebeperking moeten gaan doen, de gezondheidszorg tot het minimale beperken, niet langer antistoffen voor desastreuze niet te herstellen ziekten produceren en mensen die dood willen dat toestaan.

      Like

  6. een te besturen visie.

    Like

  7. bvision zegt:

    Corona bewijst dat samenwerken met de natuur zijn vruchten afwerpt. Maar we zijn het alweer vergeten en boeken alweer vakantievluchten naar landen waar de crisis het hevigste was.

    Like

  8. Ik versta de titel “Wie gaat de wereld redden” heus wel.
    De wereld hoeft niet gered te worden en zal immer blijven ronddraaien, ook al is deze onleefbaar geworden voor menig dier/mens. De natuur heeft op iedere omstandigheid haar antwoord en zal blijvend door-evolueren, met of zonder mens, bij, ……. en misschien ontstaan er wel een nieuw soort wezens? Een erg extreme gedachtengang misschien, maar toch niet minder aannemelijk. Hoop het overigens niet mee te maken en lees ook geen ScienceFiction!
    Nu moet je niet denken dat ik me gemakshalve onttrek van een zekere milieu-verantwoordelijkheid. Dan zou ik doorslaan in het bovenstaande, en dat doen al teveel mensen! 😐

    Like

  9. Willem zegt:

    Toch nog een wijsheid overgehouden van mijn bouwkundeleraar in de jaren ’60; de wereld is een fijnzinnig geconstrueerd klokje en als je daar een tandwieltje uithaalt, loopt de klok misschien nog wel, maar het is de vraag of dat nog wel de goede tijd is. Hij wilde er mee zeggen dat alles met elkaar samenhangt en je goed moet kijken welke reactiue jouw actie veroorzaakt.
    Het was in ieder geval iets wat me te binnen schoot bij het lezen van dit blog.

    Geliked door 1 persoon

  10. Spontanity zegt:

    Interessant stukje en ook een paar interessante reacties!!!

    Geliked door 1 persoon

  11. Bertie zegt:

    Tja, prachtig, erg goed geschreven
    En zo idealistisch dat er niet genoeg van terecht komt, anders dan goedbedoelde pogingen.
    Sorry Rob, ik zou best een andersoortige wereld willen maar kijk om heen en zie niet veel regeringen die iets doen, laat staan dat ze een complete natie weten te bezielen in deze richting.
    Pogingen daartoe zijn kleinschalig, té klein.

    Like

  12. AnneTanne zegt:

    Mij uit het hart gegrepen! Dankjewel!

    Like

  13. bentenge zegt:

    Kijk eens aan. In het jaar 1989 (dat moet oktober geweest zijn) zat ik voor de eerste keer in mijn leven op/aan de universiteitsbanken. Als eerstejaars kreeg ik les van prof Kruithof. Ik herinner het paarsachtige boekje nog goed “de mens aan de grens”. Hij had het onder andere over de vlaming en zijn ijver om zijn omgeving aan hem aan te passen. Als (voor)beeld gaf hij toen exact wat mijn ouders ook deden. “Onrkuid” van tussen de steentjes uittrekken zodat de oprit aan het menselijke ideaal zou voldoen. Zeer leerriijk vond ik dat.

    Geliked door 2 people

  14. Kakel zegt:

    De mens gaat aan zichzelf ten onder. We zijn met teveel en stellen te zware eisen aan de Aarde. Dit is dé tijd om bijvoorbeeld de bio-industrie aan te pakken. Het op grootschalige wijze houden van dieren is bijzonder dier-onvriendelijk en nog een gevaar voor de gezondheid ook.
    Bijen…ik heb ze lief. Gelukkig gaat het ietsje beter met ze.
    Interessante blog, Rob!

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.