De vlinder Gentiaanblauwtje

Het leven van het Gentiaanblauwtje is een stuk gecompliceerder dan de vliegtuigen van onze KLM-blauwe vliegtuigen:

Een van de meest wonderlijke vlinders in Nederland is het gentiaanblauwtje. Het aantal gaat net als veel andere vlindersoorten achteruit door de combinatie van stikstofvervuiling en klimaatverandering. Maar experts hopen een antwoord te hebben.

Waar wilde bijensoorten vaak afhankelijk zijn van specifieke wilde bloemen, gaat dat voor vlinders nog een stap verder. Zij hebben niet alleen nectarrijke bloemen nodig, maar hebben ook een voorkeur voor specifieke plantensoorten om hun eitjes op te leggen, de zogeheten waardplanten.

Sommige vlinders, zoals de koolwitjes, zijn daarin niet heel kieskeurig. Andere vlinders zijn juist wel selectief, maar hebben het geluk dat hun waardplant heel algemeen voorkomt. Zo hebben de dagpauwoog en atalanta de brandnetel als waardplant. Dat zijn dan ook vlinders die we nog relatief veel zien.

De rups van het gentiaanblauwtje wordt grootgebracht door mieren.

Een zeldzamere soort is het gentiaanblauwtje. Die is niet alleen afhankelijk van een waardplant, maar ook van de aanwezigheid van een specifieke mierensoort, de waardmier. Na de paring legt het vrouwtje van deze kleine dagvlinder een eitje op een bloemknop van de klokjesgentiaan, een donkerblauwe bloem die voorkomt op heidevelden.

“Eens zagen Nederlandse hooilanden, heidevelden en moerassen blauw van de klokjesgentianen, en dus ook van de gentiaanblauwtjes”

De rups eet een aantal dagen van de bloem en laat zich dan op de grond vallen. Daar wacht de rups vervolgens geduldig tot die wordt gevonden door een bos- of een moerassteekmier. De rups verleidt de mier met geurstoffen om meegenomen te worden naar het ondergrondse mierennest, waar die zich voedt met meegebrachte prooien en zelfs met mierenlarven.

Pas een zomer later verpopt de rups zich in het mierennest tot vlinder. Die moet dan snel naar het daglicht kruipen omdat de mieren de vermomming eindelijk doorhebben en de vlinder aanvallen. Als je een gentiaanblauwtje ziet vliegen, heeft die dus al een heel avontuurlijk leven achter zich. De kans dat je er een ziet wordt alleen steeds kleiner, vertellen experts aan NU.nl.

Bloeiende kruiden worden verdrongen door gras.

Dat is ten eerste omdat de waardplant sterk achteruit gaat. Ooit zagen Nederlandse hooilanden, heidevelden en moerassen blauw van de klokjesgentianen en dus ook van de gentiaanblauwtjes. Maar net als veel andere bloeiende kruiden staat ook deze waardplant zwaar onder druk door stikstofvervuiling, vertelt plantecoloog Juul Limpens van Wageningen Universiteit.

“Door de vermesting van de bodem wordt de klokjesgentiaan verdrongen door snelgroeiende grassoorten. Daardoor valt er bijvoorbeeld te weinig licht op de bodem om gentiaanzaden te laten kiemen.”

Een andere effect van ammoniak is dat het bodems zuurder maakt. Dat is volgens Limpens probleem twee voor de klokjesgentiaan. “De klokjesgentiaan kan in tegenstelling tot andere bedreigde kruiden relatief goed tegen een zure omgeving. Maar sommige natuurgebieden worden inmiddels zo zuur, dat ook klokjesgentianen er om die reden niet meer kunnen leven.”

De stikstofproblemen worden vervolgens verergerd door klimaatverandering, zegt onderzoeker Michiel Wallis de Vries van de Vlinderstichting. Veel natuurgebieden drogen uit, waardoor de ammoniakconcentraties er hoger oplopen.

“We zijn bijna vergeten dat die gentianen vroeger ook op hoge delen van heidevelden groeiden. Maar die droge delen zijn nu ongeschikt geworden door een combinatie van vergrassing en verzuring.”

Natte en droge toevluchtsoorden in het landschap.

De recente droge jaren in Nederland hebben dan ook geleid tot verdere achteruitgang van allerlei bedreigde vlindersoorten die bij heidevelden horen. Deze vlinders hebben allemaal hun eigen voorkeuren voor bloemen, waardplanten en zelfs mierensoorten.

Nu zeldzame soorten zich steeds meer in de laagste vochtigste delen concentreren, worden ze ook gevoeliger voor het omgekeerde fenomeen: stortregens. Daardoor kunnen nesten bijvoorbeeld overstromen.

Er is veel onderzoek nodig om alle klimaatgevolgen in kaart te brengen, zegt Wallis de Vries. Maar de onderzoekers denken dat er in elk geval voor het gentiaanblauwtje een praktische oplossing bestaat: meer overgangen van nat naar droog in het landschap, liefst op een kleine schaal, zo schreven ze onlangs in een rapport. Met wat extra reliëf kan er zowel in natte als droge zomers een geschikt leefgebied overblijven voor de waardplanten en waardmieren en daarmee ook voor het blauwe vlindertje.

Over Rob Alberts

Mensen, natuur, de aarde, planten en dieren hebben mijn interesse. Monumentale Bomen fascineren mij. Onderwijs is mijn passie. In 1988 ben ik in de Bijlmermeer komen wonen. De mensen, het groen, de andere manier van bouwen / wonen hebben mijn hart gestolen. Zonder ver te reizen is hier de hele wereld binnen handbereik. Rondom mijn huis geniet ik vooral van de Familie Pimpelmees. In december 2009 ben ik gaan bloggen over wat mij opvalt of wat mij bezig houdt.
Dit bericht werd geplaatst in Natuur en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

22 reacties op De vlinder Gentiaanblauwtje

  1. Dat genitaalblauwtje of geniaalblauwtje verdient alle aandacht!

    Geliked door 1 persoon

  2. Heel interessant Rob, het gaat niet goed met de vlinders, ik heb er tot nu toe weinig gezien.

    Geliked door 1 persoon

  3. KnutzEls zegt:

    Wat zit de natuur toch ingenieus in elkaar.

    Geliked door 1 persoon

  4. Karel zegt:

    mogge Rob
    ja de dagpauwoog en atalanta en het bruin zandoogje zag ik vorige week heel veel in de uiterwaarden van de IJsel , ook de witjes en nog enkele mooie fladderaars
    maar ik zag nog geen enkel blauwtje 😦

    dus ik mag mijn geboorte stad blijven bezoeken hihi
    ben ik na 54 jaar eigenlijk ook geen toerist 😁

    rustdag groet

    Geliked door 1 persoon

  5. perdebytjie zegt:

    Hierdie vlinder het ‘n baie interessante lewenssiklus. Sal hartseer wees as dit uitsterf. Goeie artikel, dankie Rob.

    Geliked door 2 people

  6. bvision zegt:

    Een vergroening van onze omgeving zal uiteindelijk bepalen wat er overblijft. We doen er steeds meer aan en beseffen ook dat het nodig is. Nu de boeren en de industrie meekrijgen.

    Geliked door 1 persoon

  7. Rebbeltje zegt:

    Gelukkig zie ik nog wel vlinders in de tuin maar dat het er minder zijn dan andere jaren geloof ik gelijk. En dat blauwtje nog nooit gezien volgens mij
    Fijn weekend Rob

    Geliked door 1 persoon

  8. careldem zegt:

    weer wat geleerd! Dank daarvoor!

    Geliked door 1 persoon

  9. Matroos Beek zegt:

    Heel boeiend om te lezen en veel bijgeleerd!

    Geliked door 1 persoon

  10. Kakel zegt:

    Zo zie je van hoeveel dingen Moeder Natuur afhankelijk is en een oplossing voor heeft. Als de mens het niet verziekt…Stoppen met het gebruik van pesticiden zou een geweldig begin zijn!
    Interessante blog, Rob.

    Geliked door 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.