De Stegenman

Steegjes en gangen zónder naambordje in ónze binnenstad? Jazeker. In Amsterdam bleek het te stikken van de naambordloze stegen. Op een mooie Amsterdamse uitgaansnacht vond ‘De Mokumse Stegenman’ zo’n weggemoffeld steegje zonder naam. Deels dankzij hem, pronken er nu bordjes met historische namen bij oeroude stegen, gangen en sloppen. U vindt die oude stegen, gangen en sloppen – plus foto’s en interessante informatie – op onze interactieve digitale kaart. Gaat dat zien!

Beste Amsterdammers, onder ons bevindt zich een bevlogen man. Een man met liefde voor de geschiedenis van onze stad, Mokumer in hart en nieren. In dit verhaal wil hij graag ‘De Stegenman’ worden genoemd, want, zo zegt hij: “Het gaat niet om mij, maar om de stegen, gangen en sloppen van weleer.” De Stegenman droeg bij aan een gemeentelijke inventarisatie van Amsterdamse stegen en gangen en zorgde ervoor dat circa 100 steegjes en gangen een straatnaambordje met de oude naam kregen. “Als je erfgoed benoemt, dan verdwijnt het tenminste niet”, vindt hij. En zo is dat! Nog niet zo lang geleden werd dat laatste straatnaambordje opgehangen. Viel het u al op? De straatnaambordjes bij oude stegen en gangen met de historische namen zijn wit met blauwe letters.

Oeroude doodlopende Amsterdamse steegjes

We beginnen even bij het begin. We hebben het hier over oeroude doodlopende Amsterdamse steegjes, ook wel gangen of sloppen genoemd. Sommige steegjes, sloppen en gangen ontstonden al in de middeleeuwen. Dat waren bijvoorbeeld toegangsweggetjes naar het binnenterrein achter de huizen waar kleine huisjes, moestuinen en stallen waren. Soms ging het om paadjes die bedoeld waren om huizen tegen overslaande brand te beschermen (brandgangen). Ook waren er ‘achterommetjes’ naar een eigen schuur of loods. Steegjes overal dus. Aan het eind van de 19e eeuw groeide de Amsterdamse bevolking explosief, en werden veel van deze gangen en stegen bebouwd met kleine huurwoninkjes. Dat waren de sloppen in de Jordaan.

Ooit ruim 1.300 gangen

Oude stegen en gangen komen in de hele stad voor: aan de Oudezijds Voorburgwal, het Rokin, de Herengracht, Zeedijk, Binnen Brouwersstraat, Nieuwendijk, Spuistraat, et cetera! De steegjes hadden namen als Klapmutssteeg, Tabaksstampersgang, Kamelengang, Ossenspooksteeg, Katersteeg, Prutgang of Prinsenliefhebbersgang. What’s in a name. In de afgelopen decennia verdwenen er hónderden gangen. Vele oude steegnamen werden vergeten. Van de ooit ruim 1.300 steegjes, zijn nu nog zo´n 300 gangen inclusief hofjes over. Daarnaast telden we ruim 100 achterommetjes (of poorten) naast eind 19e/begin 20e-eeuwse panden. Die overgebleven gangen en stegen vindt u niet gemakkelijk. Misschien ziet u weleens een met graffiti ondergespoten deur, een vervallen hekwerk, of een fraaie poort. Nou, daarachter kan dus zo’n oud weggemoffeld steegje lopen.

En op een mooie Amsterdamse uitgaansnacht, vond de Stegenman zo’n weggemoffeld steegje…

Een ouderwets avondje stappen

De Stegenman vertelt: “In mijn jonge jaren studeerde ik geschiedenis. Ook had ik een geweldig bijbaantje: ik deed telefoonwerk voor de Amsterdamse reinigers. Hartstikke leuk. In die tijd kwam ik tijdens een ouderwets avondje stappen in het afvoerputje van het uitgaansleven terecht: bar San Francisco in de Warmoesstraat. Op een gegeven moment moest ik naar de wc. In de gang waar de wc zat, stond een deur open: de nooduitgang. Ik stak mijn hoofd om de hoek van die open deur, en ik kon mijn ogen niet geloven! Daar lag een spannend, donker afgesloten steegje, mét een brug. Ik vroeg mij af: hoe kan het zijn dat dit prachtige plekje is afgesloten, en dus niet door iedereen is te zien?!”

De Spooksteeg
“Ik sprak erover met mijn collega’s van de reiniging. Het bleek ´De Spooksteeg´ te zijn. Het was een steegje dat vanuit het oogpunt van openbare orde dichtging in de jaren ’90. Wat zonde, vond ik. Mijn collega’s wisten mij aan een gemeentelijke lijst uit 1960 te helpen: een lijst met stegen en gangen die in die tijd bekend waren. Het bleek dat er sinds het opstellen van die lijst wel zo’n driekwart van de stegen en gangen verdwenen waren. Meer dan een jaar lang verdiepte ik mij in die oude Amsterdamse stegen. Een fascinerende wereld. Het management Openbare Ruimte van stadsdeel Centrum vroeg mij om een inventarisatie van afgesloten stegen in de stad te maken. En dat deed ik. Een jaar lang zocht en vónd ik stadse verborgen steegjes. Alles wat er maar aan tekst of archiefmateriaal over gangen en stegen was te vinden, las ik.”

Grafkist in het Frans

“Interessante dingen kwam ik te weten. Zo heb je de ´Drie Roemersgang´ aan de Rozenstraat. Ooit stond daar het landhuis van de steenrijke familie Van Bassen, toen nog buiten de stad gelegen. De familie Van Bassen had haar hoofdwoning aan het Damrak. Daar waren in een gevelsteen ‘de Drie Roemers’ weergegeven. Roemers zijn sjieke wijnglazen uit die tijd. Afijn, dat landhuis verdween, de naam bleef bestaan. Je hebt ‘het Mooresteegje’ aan het Rokin, vernoemd naar de 17e-eeuwse tabakshandelaar Bartholomeus Moor. Die steegnaam verwees dus niet naar de islamitische bevolking van het middeleeuwse Spanje. Het stadhuis houdt de vlasbewerkers in herinnering en noemde de openbare Stopera-straat ‘de Vlasgang’. Een middeleeuws aandoend kronkelig steegje aan de Amstel heet: ‘Coffer de Moorsgang’. Dat betekent (ongeveer dan) grafkist in het Frans. In die steeg werden ooit dus grafkisten in elkaar getimmerd. De grafkisten werden met een lichaam erin naar een laatste rustplaats vervoerd. Je hebt ook ‘de Buissteeg’ aan het Singel. Daar zit namelijk een gevelsteen in nummer 360 met de tekst: De Vergulde Haringbuys. Haringbuys? Dat was een groot schip waarop haringen werden gekaakt op het moment dat ze binnen werden gehaald.”

Oudste straatnaambordje van Amsterdam

“Straatnamen ontstonden vroeger in de volksmond. Het oudste gebeitelde straatnaambordje van onze stad, vind je op het 17e-eeuwse Huis aan de Drie Grachten aan de Oudezijds Voorburgwal 249. Een gevelsteen op het huis draagt de naam ‘Fluwelen Burgwal’. De eerste gemeentelijke straatnaambordjes op houten latten werden vanaf 1795 geplaatst op de hoofdstraten en grachten. Zo na 1860 kwamen de bekende Amsterdamse blauwe emaillen straatnaamborden met witte letters. Maar steegjes en gangen kregen bijna nooit een straatnaambordje. En zo verdwenen ze dus vaak geruisloos uit het geheugen en het straatbeeld. Gelukkig stonden namen van gangen vaak wél vermeld op gemeentelijke stadskaarten. Daar hadden we dus wat aan! Die Amsterdamse gangen en steegjes die er nog zijn, worden nu met hun straatnaambordje erkend en gewaardeerd als belangrijk onderdeel van het cultureel erfgoed van Amsterdam. En daar ging het mij nou allemaal om.”

Dit is een artikel van amsterdam.nl

Meer lezen: https://www.amsterdam.nl/kunst-cultuur/monumenten/

Over Rob Alberts

Mensen, natuur, de aarde, planten en dieren hebben mijn interesse. Monumentale Bomen fascineren mij. Onderwijs is mijn passie. In 1988 ben ik in de Bijlmermeer komen wonen. De mensen, het groen, de andere manier van bouwen / wonen hebben mijn hart gestolen. Zonder ver te reizen is hier de hele wereld binnen handbereik. Rondom mijn huis geniet ik vooral van de Familie Pimpelmees. In december 2009 ben ik gaan bloggen over wat mij opvalt of wat mij bezig houdt.
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

21 reacties op De Stegenman

  1. Rebbeltje zegt:

    ° _██_*。*. / \ .˛* .˛.*.★* *★ 。*
    ˛. (´• ̮•)*˛°* /.♫.♫\*˛.* ˛_Π_____. * ˛*
    .°( . • .) ˛°./• ♫ • \.˛*./______/~\ *. ˛*.。˛* ˛. *。
    *(…’•’.. ) *˛╬╬╬╬╬˛°.|田田 |門|╬╬╬╬ .
    ¯˜”*°•♥•°*”˜¯`Fijne feestdagen ¯˜”*°•♥•°*”˜¯

    Geliked door 2 people

  2. Karel zegt:

    prachtig Rob
    op wandel vraag ik mij ook vaak af vanwaar een straatnaam komt , vaak te zien aan een oud gebouw of gevelsteen
    ik groeide op zo’n beetje op de Wallen , al woonde we toen al in Noord , midden jaren ’60 werden er al steegjes afgesloten vanwege overvallen en zakkenrollerij
    mooi wat deze man heeft gedaan , ik hoop weer eens frank en vrij door het centrum te wandelen
    wens je fijne dagen en een gezond 2021

    Geliked door 1 persoon

  3. Heel interessant en mooi om mee te nemen voor een weekendje Amsterdam, hopelijk kan dat weer volgend jaar

    Geliked door 1 persoon

  4. bvision zegt:

    Ik kom nooit meer in Amsterdam, dus ik heb niets gemist. En als ik er ooit nog eens kom weet ik in ieder geval dat alles een naam heeft…

    Geliked door 1 persoon

  5. Heel interessant logje, Rob.
    Fijne feestdagen ook!

    Geliked door 1 persoon

  6. Ferrara zegt:

    In huize F. staan twee boeken in de kast over Amsterdamse steegjes.
    De Stegenman zal ze vast ook kennen. Ze stammen uit 1975 en 1991.

    Geliked door 1 persoon

    • Rob Alberts zegt:

      Wat zijn de titels van deze boeken?
      Vragende Kerstgroet,

      Like

      • Ferrara zegt:

        Amsterdams Stegenboek foto’s Andre Leenes en Camilla Zeguers.
        Tekst A.W.Bruna en Zoon ISBN 90-229-7275-5 uit 1975

        Amsterdamse stegen, een tocht door historisch Amsterdam. Ook dit boek is van Camilla Zeguers. ISBN 90-6291-640-6 uit 1991 Uitgever inmiddels failliet BZZoTH

        Hopelijk heb je hier iets aan.
        In de jaren 80 en 90 stroopten we graag boekenmarkten af. Geen idee op welke markt we deze exemplaren hebben gescoord.

        Kerstgroet retour

        Geliked door 1 persoon

  7. Happy Hulk zegt:

    Interessant!
    Eerlijk gezegd ben ik historische gegevens vaak even vlug vergeten nadat ik ze las.

    Like

  8. Willem zegt:

    Voor mijn werk moest ik met enige regelmaat in Amsterdam zijn, maar het mooiste eraan vond ik toch altijd het beeld van de contouren van Amsterdam in binnenspiegel als ik weer op weg was naar huis. Ik ben volstrekt ongeschikt om in een stad te wonen heb ik allang gemerkt. Na mijn pensionering ben ik er ook nooit meer geweest en heb nog steeds geen enkel behoefte om te gaan.
    Uit de tijd dat mijn zus nog in Amsterdam woonde kwam ik ook regelmatig bij haar aan de Willem de Zwijgerlaan en dat vond ik al een gribusbuurt, terwijl het voor Amsterdam bijna een buitenwijk is met nog een lapje grasveld voor de deur, althans dat was zo in de 80-er jaren, want over die tijd heb ik het nu.
    Ik gun die meneer met zijn fascinatie voor stegen en sloppen van harte zijn plezier eraan, maar begrijp gelijktijdig niet hoe iemand zonder groen naast zijn voordeur woonplezier hebben kan.

    Geliked door 1 persoon

  9. Hej Rob,
    Fijne kerstdagen!
    Laten we het dit jaar zien als een oefening in tevredenheid.

    Like

  10. meninggever zegt:

    Ooit, lang geleden, woonden wij aan de Amstel in hartje centrum. Naast het oude pand een soort steeg waar je via een soort achteringang een ruggelings aangrenzend pand kon bereiken. Steeg had geen naam. Maar was ooit doorsneden middels een voor de toenmalige Nederlandsche Middenstands Bank gebouwd pand. Liep vroeger dus van Amstel naar Amstelstraat maar verloor haar functie na sloop van oude panden. Maar dat steegje is er nog steeds. Zou die ook nu een nieuwe naam hebben gekregen. Ik ga er toch eens kijken…

    Geliked door 1 persoon

    • Rob Alberts zegt:

      Mijn buurman woonde aan de Amstel. Vol nostalgie waren zijn verhalen over dat huis.
      Zijn partner overleed op Schiphol tijdens zijn werk. Hijzelf zit nu in een verpleegafdeling. Na 25 jaar is zijn huurwoning nu voor de tweede keer voor asbest gesaneerd. Dat hij al die jaren van academisch Ziekenhuis naar Ziekenhuis zwierf voor zijn ademhalings- en gezondheidsproblemen wordt voor mij steeds begrijpelijker.

      Over een doodlopende steeg naast zijn Amstel-woning heb ik nooit iets gehoord.
      Wel weet ik dat de investeerder / huurbaas zich naar mijn buren niet netjes heeft gedragen.
      Zoals ook de informatie verstrekking naar ons zeer beneden maats is.

      Vredelievende groet,

      Like

  11. een doortastende man, die meneer Stegenman!

    Geliked door 1 persoon

  12. Spontanity zegt:

    Wat een leuk stukje!!!!
    Ik weet zeker dat als ik weer eens in Amsterdam kom eens ga zoeken op die namen.

    Like

  13. Bijzonder en heel interessant Rob, ik sla de link even op! Ga ik op mijn gemak nog eens rondkijken!

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.