Anton de Kom: ‘Strijden ga ik!’

Op 25 november 1975 werd Suriname onafhankelijk. Eén van de meest prominente Surinaamse helden is Anton de Kom: schrijver, activist, verzetsstrijder. De Kom had een veelbewogen leven dat tragisch eindigde in een Duits concentratiekamp. In Zuidoost is een plein naar hem vernoemd. Er staat ook een standbeeld van hem.

Cornelis Gerhard Anton de Kom wordt in 1898 geboren in Paramaribo. Zijn vader Adolf is voormalig slaaf, moeder Judith komt uit een familie die al vóór het einde van de slavernij in vrijheid leefde. Op zijn 12e gaat Anton naar de mulo, dat kun je vergelijken met het tegenwoordige vmbo. Het is in het Suriname van 1910 de hoogste vorm van onderwijs, er zijn er maar 4 van.

Racisme

Anton komt al vroeg in aanraking met racisme: zijn moeder behandelt donkerder gekleurde kinderen slechter dan lichtgekleurde. Dit blijkt als een halfzusje tijdelijk bij het gezin inwoont en nauwelijks te eten krijgt van haar. Het tekent een groot maatschappelijk probleem binnen Suriname.

Naar Nederland

Na zijn mulo haalt Anton zijn boekhouddiploma. In 1920 emigreert hij naar Nederland. Bij aankomst neemt hij zijn intrek in het Zeemanshuis aan het Kadijksplein.

Nel van de administratie

De Kom woont achtereenvolgens in de Reestraat en De Genestetstraat in de Helmersbuurt. Maar het lijkt erop dat Amsterdam hem niet echt bevalt: in 1921 vertrekt hij naar Den Haag en meldt zich daar aan voor militaire dienst. Na een jaar verlaat hij vroegtijdig het leger en krijgt een baan bij een handelaar in koffie en thee. Daar valt hij al snel op bij Nel van de administratie. Ze worden verliefd, met de volledige zegen van de baas van het bedrijf die Anton een geschikte vent vindt. In 1926 trouwen Nel en Anton. Ze gaan samenwonen in Den Haag en krijgen 4 kinderen.

Wij slaven van Suriname

In Den Haag vindt Anton zijn draai. Hij is vaak te vinden in de Haagse dancings, op en top verzorgd, strak in de kleren. Rond deze tijd begint hij lezingen te geven op scholen om Hollandse kinderen bewust te maken van het slavernijverleden.

Volgens De Kom moet het Surinaamse volk vaderlandsliefde en nationalisme bijgebracht worden. En dat kan het beste door een uitgebreide geschiedschrijving, waarbij opstandige ex-slaven de helden zijn. Dit wordt zijn boek ‘Wij slaven van Suriname’. Hij schrijft het in zijn spaarzame vrije tijd, naast zijn baan als vertegenwoordiger in koffie en thee, in een druk gezin met 4 kinderen. Maar als het manuscript af is kan hij er geen uitgever voor vinden.

Communisme

Anton sympathiseert met het communisme. Voor het partijblad ‘De Communistische Gids’ schrijft hij politieke essays, maar ook gedichten. Hij sluit zich aan bij het linkse schrijverscollectief ‘Links Richten’ dat veelvuldig in Stalins Rusland vertoeft. Zetten zijn communistische collega’s zich in voor proletariërs van alle rassen, Anton de Kom valt bij hen op omdat hij het alleen over de zwarte onderdrukten heeft.

Terug naar Suriname

In 1933 keert De Kom terug naar zijn geboorteland Suriname, samen met Nel en hun 4 kinderen. Ze trekken in bij zijn ouders die inmiddels meerdere huizen en een stuk grond bezitten. Hier opent hij een adviesbureau, bedoeld om arme Surinamers vooruit te helpen. Dat zijn uiteindelijk voornamelijk Javanen en Hindoestanen die vlak na het einde van de slavernij naar Suriname zijn gehaald om het werk van de voormalige slaven te doen. Zij zijn de dupe van vele vormen van uitbuiting en racisme. Maar zijn activistische artikelen in Nederland hebben hem in het vizier van de politie gebracht, want de mensen zijn bang voor het communisme.

Arrestatie

Anton wordt een beroemdheid in Suriname. Bij zijn huis zijn regelmatig honderden Aziaten te vinden die hopen op een betere toekomst. De politie ziet daarin aanleiding om in te grijpen en De Kom te arresteren. Als een grote menigte zich verzamelt bij het politiebureau waar hij vastgehouden wordt, opent de politie het vuur. Er vallen 2 doden en 22 gewonden. Na 3 maanden cel wordt Anton op het schip terug naar Nederland gezet.

Negro Palace

Begin 1934 verschijnt dan eindelijk zijn boek ‘Wij slaven van Suriname’. Het boek verkoopt aardig maar is geen doorslaand succes. Wel zorgt het dat Anton bekend raakt met de Haagse kunstelite. Hij is onder meer bevriend met Simon Carmiggelt. Carmiggelt zal later naar Amsterdam verhuizen en in één van zijn ‘Kronkels’ over Anton de Kom schrijven. Anton reist regelmatig naar Amsterdam om daar zijn vriend de communist Otto Huiswoud aan de Magalhaenstraat 22 te bezoeken. ’s Avonds gaan ze uit in het Negro Palace aan Thorbeckeplein 16, een jazzclub waar veel Surinamers komen.

Inzinking

Zijn boek is dan wel eindelijk gepubliceerd, toch heeft De Kom in Nederland moeite om rond te komen. Het lukt hem niet om weer een baan te vinden. Als Carmiggelt hem toevallig in Den Haag op straat tegenkomt, krijgt De Kom een vreemde woedeaanval. Hij vertoont tekenen van ernstige overspannenheid en paranoia. De Koms gedrag heeft dan al meerdere keren geleid tot incidenten, onder meer met verschillende buren in zijn straat. In 1939 wordt hij opgenomen in de Haagse Ramaerkliniek in Loosduinen. Hier verblijft Anton 3 maanden.

Concentratiekamp

Niet lang nadat hij uit de kliniek ontslagen is, vallen de Duitsers Nederland binnen. De Kom gaat artikelen schrijven voor de illegale krant De Vonk. Zijn stukken vallen op doordat ze zowel een aanval op de Duitsers als op Nederland bevatten. Op 7 augustus 1944 wordt Anton in de Haagse Heemstraat door de Duitse Sicherheitsdienst gearresteerd. Hij komt in het Oranjehotel in Scheveningen terecht, een beruchte gevangenis voor verzetsmensen. Daarna wordt hij naar kamp Vught gebracht. Van daaruit wordt hij samen met 80 medegevangenen in veewagons via kamp Sachsenhausen naar Neuengamme gebracht, een tocht van 4 dagen zonder eten en drinken. In Neuengamme sterft Anton de Kom in 1945 op 47-jarige leeftijd.

Erebegraafplaats

Pas in 1960 komt er duidelijkheid over Anton de Koms lot. Tot die tijd is het voor Nel en de kinderen onduidelijk wat er met hem gebeurd is. Zijn lichaam wordt geïdentificeerd nadat het is gevonden in een massagraf en in Loenen op de erebegraafplaats herbegraven. Nel sterft in 1983. Vanaf 2006 staat er een beeld van Anton de Kom op een naar hem genoemd plein in Zuidoost. Met daarbij zijn dichtregels: ‘Strijden ga ik! Eerst nà d’overwinning kom ik terug…’

Dit artikel is eerder op amsterdam.nl verschenen.

Over Rob Alberts

Mensen, natuur, de aarde, planten en dieren hebben mijn interesse. Monumentale Bomen fascineren mij. Onderwijs is mijn passie. In 1988 ben ik in de Bijlmermeer komen wonen. De mensen, het groen, de andere manier van bouwen / wonen hebben mijn hart gestolen. Zonder ver te reizen is hier de hele wereld binnen handbereik. Rondom mijn huis geniet ik vooral van de Familie Pimpelmees. In december 2009 ben ik gaan bloggen over wat mij opvalt of wat mij bezig houdt.
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

9 reacties op Anton de Kom: ‘Strijden ga ik!’

  1. Anita zegt:

    Coucou
    Merci pour ce super partage qui m’a fait découvrir ce personnage
    Bonne journée
    Bisous
    Anita

    Geliked door 1 persoon

  2. Bertie zegt:

    Bekend persoon, dat is het enige dat ik van hem wist. Hij heeft een druk leven geleid.

    Geliked door 1 persoon

  3. Weer iets bijgeleerd!

    Geliked door 1 persoon

  4. elsjeveth zegt:

    Interessant en triest verhaal.

    Geliked door 1 persoon

  5. meninggever zegt:

    We kennen ook de geschiedenis van de heer Maduro…. Duitsers en communisten deelden hun afkeer van mensen van kleur. Opmerkelijk, ging ook zo bij joodse inwoners van ons land. Moesten ze ook niet. Je vraagt je af welk systeem uiteindelijk het beste is, voor de Kom maat het niets meer uit. Die is een held in eigen kring, en zo hoort het ook….

    Like

    • Rob Alberts zegt:

      Veel Nederlanders kennen Madurodam.
      Maar de geschiedenis van het bankiersgeslacht Maduro is weer veel onbekender.

      Net zo min als de verzetstrijders de Kom en Maduro erg bekend zijn in Nederland.

      Vriendelijke groet,

      Like

      • Willem zegt:

        Als ik niet een jaar of 15 geleden een inspectieklusje had gehad ‘nabij het Anton de Komplein’ in Amsterdam, had ik waarschijnlijk niet de flauwste notie gehad wie of wat Anton de Kom was. Heb het destijds opgezocht en bij die gelegenheid kwam ook de naamgever van Madurodam, George Maduro, in beeld. Zijn geschiedenis was voor mij ook verrassend.
        Met geschiedenislessen op school werd je heel veel verteld over allerlei historische strijders (en piraten), en ook de recente geschiedenis van WO II met de vernietigingskampen kwam uitgebreid voorbij, maar ik heb daar nooit de naam Anton de Kom of George Maduro gehoord.

        Geliked door 1 persoon

  6. Spontanity zegt:

    Herkenbare straatnamen kom ik tegen in dit, toch wel trieste, stukje.

    Like

  7. hermanstel55 zegt:

    Weer een interessant blog, Rob. Ik wist niet dat dit “uit jouw pen was gekomen”.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.