IJsvogels op de Bijlmerweide

Op 2 plekken op de Bijlmerweide zijn voor de ijsvogels broedplekken gemaakt. Met een klein informatiebordje zijn deze plekken aangegeven. De ene plek is door wilgentenen vlechtwerk omheind. In het broedseizoen wordt er een poortje geopend voor de nieuwsgierige vogelliefhebbers. De andere plek heeft een stevige ril van snoeihout als afscheiding. Deze laatste plek is van afstand met een verrekijker te bewonderen.

DE IJSVOGEL (Alcedo atthis)

Uiterlijk
Door zijn grote kop met lange snavel in verhouding tot zijn gedrongen lijfje met korte pootjes, korte nek, korte, afgeronde vleugels en korte staart lijkt het ijsvogeltje een forse vogel maar hij is met zijn 16-17,5 cm van snavelpunt tot staarteinde maar net even groter dan een huismus.

Het meest opvallende aan de ijsvogel is natuurlijk zijn schitterende verenpak! Niet voor niets luidt zijn bijnaam ‘vliegende edelsteen’. Het verenkleed is aan de bovenzijde, kop, nek en staart glanzend kobaltblauw. Wangen en onderzijde zijn oranje-roodbruin gekleurd.

De keel en zijkanten van de nek zijn wit. Door de structuur van de veren (die ultrakleine deeltjes bevatten die bepaalde golflengten van het licht absorberen of reflecteren) zorgen weerkaatsingen van licht voor de blauwe kleur. De snavel vormt bijna een kwart van zijn totale lengte. Het vrouwtje is aan de basis van de ondersnavel roodgekleurd, bij het mannetje is dit zwart. Beide hebben rode poten. Juveniele ijsvogels hebben zwarte poten en het puntje van de snavel is wit. Veel mensen vinden de ijsvogel de mooiste vogel die er bestaat.

Vistechniek
In de herfst en winter vind je ijsvogels werkelijk zo’n beetje overal, de uitgevlogen jonge ijsvogels zijn vooral op zoek naar een makkelijk te vangen maaltje vis. Als uitkijkpost -op zoek naar voedsel- gebruikt de ijsvogel meestal een tak, die zo’n 1 tot 3 meter boven het water hangt zodat hij de omgeving kan afspeuren en vanaf die hoogte meteen zijn duik kan inzetten, maar hij zoekt vaak ook biddend (op dezelfde plaats in de lucht blijven hangen door snelle vleugelslagen te maken) naar een goede buit.

Zo gauw een prooi is ontdekt duikt hij bijna loodrecht naar beneden, waardoor hij met hoge snelheid het wateroppervlak kan doorbreken. Tijdens de duik slaat hij kort met zijn vleugels om die snelheid te behalen zodat hij tot een diepte een meter kan duiken, maar meestal zijn enkele decimeters voldoende.Tijdens het duiken worden z’n ogen goed beschermd door een extra ooglid dat half doorzichtig is (knipvlies).

Als hij zijn prooi goed vast in zijn dolkvormige snavel heeft, ‘roeit’ hij met krachtige vleugelslagen naar de oppervlakte en vliegt vervolgens met de gevangen vis naar zijn uitkijkpost terug. Daar wordt het visje een aantal keren flink tegen de tak geslagen en vervolgens in zijn geheel doorgeslikt met de kop naar voren zodat eventuele stekels van de prooi zich niet kunnen vastzetten in zijn keel waardoor hij zou kunnen stikken.

Voedsel
Dagelijks eet een ijsvogel ongeveer zijn eigen gewicht aan vis. Dat is zo’n 30-40 gram. Zijn menu bestaat voornamelijk uit elritsen en stekelbaarsjes. Ook waterinsecten, kikkervisjes en kreeftachtigen staan op het menu. Het voedsel moet uit helder, liefst stromend water komen.

Naam
In Frankrijk wordt hij Martin-pêcheur genoemd en in Engeland Kingfisher; een zeer toepasselijke naam voor deze prachtige, bijna tropisch uitziende meestervisser. Waarom wij hem dan ijsvogel noemen, terwijl hij juist níet tegen ijs kan is een mysterie. Toch werd er wel vaak een verband gelegd met ijs bij het verklaren van zijn naam. In ‘Nederlandsche Vogelen’ staat bijvoorbeeld:
‘De benaaming van Ysvogel is daar van afkomstig, dat men hem op de binnen-Wateren meest aantreft by vriezend Weer.’

De ijsvogel wordt inderdaad vaker gezien in de kou omdat hij zich dan niet kan verschuilen achter bladeren maar goed zichtbaar is op een kale tak in de buurt van een wak.

‘IJs’ zou ook van het Oudhoogduitse (8ste eeuw) isarn afgeleid kunnen zijn. Isa is ‘ijs’ en Arn ‘arend’ dus ijsarend. En de manier waarop de ijsvogel al stootduikend zijn vis vangt, lijkt op de manier waarop bijvoorbeeld de visarend dat doet. Arn zou heel vroeger ook gewoon ‘vogel’ zijn geweest, waardoor isarn letterlijk op ijsvogel uitkomt. Het zou ook een verbastering van de Germaanse naam ‘Eisenvogel’ kunnen zijn wat ijzervogel betekent en verwijzen naar de metalige glans van zijn blauwe veertjes. Later werd dit Eisvogel en tegenwoordig schrijven we ijsvogel. Een andere verklaring voor de naam is dat de ijsvogel ‘s winters bij het ijs werd gezien om uit een wak vissen te vangen.

Poetsen
De ijsvogel is schoon op zichzelf. De dichte veren worden zo’n zes tot acht keer per dag gepoetst en gekamd. Eén zo’n poetsbeurt kan wel 20 minuten duren. Hij doet dat op een manier die uniek is voor vogels: met de binnenkant van zijn vleugel wrijft hij over zijn koppie. Ook neemt hij regelmatig een bad.

Geluid
Alleen als je geluk hebt zie je de ijsvogel voorbij flitsen – hij heeft het niet zo op mensen.
De kans om hem te zien neemt enorm toe wanneer je zijn geluiden leert herkennen. Hij heeft een zeer herkenbare roep, vooral tijdens het vliegen. Het hoge abrupt afgebroken “tji” of “tjitu” wijkt duidelijk af van de roep van andere vogels.

Paartijd
Aan het begin van de paartijd in februari zoekt het mannetje een vrouwtje, meestal hetzelfde vrouwtje als het voorgaande jaar. Tijdens de balts achtervolgen de ijsvogels elkaar op een zeer luidruchtige manier, waarbij de vogels het ene moment vlak over het water scheren en het volgende moment hoog door de toppen van de bomen schieten. Het elkaar najagen kan uren duren. Als de broedtunnel nog niet klaar is, hangen beide ijsvogels ‘biddend’ voor de wand, al pikkend in het zand net zo lang tot ze met hun snavels een kleine opening gemaakt hebben.

Het uitgraven van een nest doen mannetje en vrouwtje ijsvogel omstebeurt, met hun snavel en poten. Als de één graaft, zit de ander op de uitkijk. In zo ’n twee weken maken ze een nestgang van minstens 60 centimeter diep die aan het einde iets oplopend is en niet wordt bekleed. Achterin zit de broedkamer, diep genoeg om hun kroost veilig te stellen voor de lange snavel van een blauwe reiger. Ook bij het broeden en voeden wisselen ze elkaar af. Als het mannetje het wijfje naar binnen heeft gelokt, begint het zo genoemde baltsvoeren. Het mannetje brengt hierbij voedsel aan het wijfje: hij duikt voor het wijfje in elkaar met hangende vleugels en strekt dan zijn kop in haar richting om haar een visje aan te bieden. Het wijfje krijgt door deze baltsvoedering voldoende voedsel om de zes of zeven eieren te leggen.

De broedtijd van ijsvogels loopt van april tot juli. Ze kunnen twee legsels groot brengen, de laatste jaren soms zelfs drie. Meestal nestelen ijsvogels in holten die zij graven in steile zandige of leemachtige wallen dicht bij stromende heldere beekjes, sloten en meren, maar ook de wortelstronken van omgewaaide bomen zijn populair. Er moet bovendien voldoende voedsel te vinden zijn en de omgeving van het nest moet rustig zijn. Slim bedacht, zo ’n nest in een stijle oeverwand. Zijn vijanden, zoals de bunzing en de wezel, komen er lastig bij. Ook voor roofvogels is het moeilijk hem te grijpen omdat hij rakelings over het water scheert. Naast strenge winters is de mens de grootste vijand van de ijsvogel door watervervuiling, watersport en oevers die worden ‘verfraaid’ met stenen.
Buiten het broedseizoen zie je ijsvogels op allerlei plekken waar water te vinden is. Sommige blijven in de buurt van het nest, andere trekken een eind weg, maar altijd solitair.

Kuikens Het vrouwtje legt 6-7 eieren die door beide ouders 21 dagen worden bebroed. Als de kuikens uit het ei zijn moeten ze nog zo’n 25 dagen worden gevoerd en nog enkele dagen nadat ze het nest al verlaten hebben. Bij het observeren van een nest van de ijsvogel is duidelijk te zien wanneer er zich grote jongen in het nest bevinden. Die zitten dan al in de nestpijp te wachten en de oudervogel kan in de broedbuis niet meer omdraaien en moet daarom achterwaarts naar buiten. Omdat niet alle verorberde prooien worden verteerd, worden de resten uitgebraakt in de vorm van braakballetjes. Ze zijn te vinden in de buurt van het nest aan de waterkant en in het nest en bestaan uit visgraten, schubben en slijm en vallen snel uit elkaar. Ook de uitwerpselen vallen op. Een ijsvogel spuit zijn ontlasting met een flink straaltje naar buiten, in tegenstelling tot bijvoorbeeld een zangvogel, die zijn ontlasting naar beneden laat vallen.

Vijanden
De ijsvogel zou zo’n 15 jaar kunnen worden, maar in het eerste levensjaar is het sterftecijfer hoog. Het gemiddelde ligt op zo’n 2 jaar. De natuurlijke vijanden zijn de boomvalk en de sperwer. Vijanden van de ijsvogels in de broedtunnel zijn o.a. hermelijn, bunzing, rat en vos. Andere doodsoorzaken zijn: tegen ramen aanvliegen, verkeersslachtoffer, te weinig voedselaanbod in strenge winters (dichtgevroren water), huiskatten en netten over (tuin)vijvers.

Kwetsbaar
IJsvogels zijn kwetsbaar. Hun naam doet vermoeden dat ze goed tegen kou en vorst kunnen, maar dat is niet zo, ze staan niet voor niets op de rode lijst. Omdat ze bij voorkeur kleine visjes eten zijn ze afhankelijk van open water. Als ze te weinig kunnen eten nemen de vetreserves af. De stuitklier waarmee ze de veren waterdicht houden werkt dan minder goed, waardoor de veren teveel water opnemen bij een duik in het koude water. Hierdoor sterven ze massaal de hongerdood. Na een strenge winter hebben ijsvogels verschillende jaren nodig om weer in aantal toe te nemen.

Bij de Chinezen staat de ijsvogel voor schoonheid, snelheid en gezegende dagen. In de Griekse cultuur was de ijsvogel een heilige vogel en in de Keltische cultuur staat de ijsvogel voor flamboyant, kleurrijk en scherpzinnig.

Info van https://groen-natuurlijk.nl/

Advertentie

Over Rob Alberts

Mensen, natuur, de aarde, planten en dieren hebben mijn interesse. Monumentale Bomen fascineren mij. Onderwijs is mijn passie. In 1988 ben ik in de Bijlmermeer komen wonen. De mensen, het groen, de andere manier van bouwen / wonen hebben mijn hart gestolen. Zonder ver te reizen is hier de hele wereld binnen handbereik. Rondom mijn huis geniet ik vooral van de Familie Pimpelmees. In december 2009 ben ik gaan bloggen over wat mij opvalt of wat mij bezig houdt.
Dit bericht werd geplaatst in Amsterdam, Biologie, Geen categorie, gezondheid, Kinderen, Natuur, Onderwijs, persoonlijk, Politiek. Bookmark de permalink .

16 reacties op IJsvogels op de Bijlmerweide

  1. picpholio zegt:

    Bedankt voor dit erg interessante artikel over de ijsvogel. Tot op heden had ik slechts 2 keer de kas om er eentje in een flits te zien, Foto’s maken zat er nog nooit in.
    Fijne dag nog en groetjes,
    Rudi

    Geliked door 2 people

  2. Karel zegt:

    mogge Rob
    interessant schrijven van je
    ik zag er ook wel voorbij flitsen , en jaren terug bij het binnen wandelen van Amersfoort zag ik er 1 zitten , en O wonder ik kreeg het op de foto

    regenachtige groet

    Geliked door 1 persoon

  3. meninggever zegt:

    Ik ben al blij als ik een koolmeesje, mus of meeuw kan onderscheiden van een reiger. In het wandelgebied rond de Ouderkerkerplas is het altijd genieten van al die vogels die daar soms overwinteren dan wel even een tussenlanding maken op weg naar…… Maar ook dan heb ik vaak geen idee wat het allemaal is wat ik zie. Ben ook meer van die grote blikken vogels die me al vanaf de jeugd zoveel plezier verschaffen….

    Geliked door 1 persoon

  4. Bertie zegt:

    Best interessant.
    Ik zou ze wel eens op mijn gemak willen bekijken, ook ik zag alleen een flits van blauw. Eén keer maar en nog ver van huis ook.

    Geliked door 1 persoon

  5. Rob Alberts zegt:

    Een echte Amsterdammer onderscheidt sijzen en drijfsijzen. Met de door jouw genoemde vogelnamen ben je bijna een ornitholoog.
    Vriendelijke groet,

    Geliked door 1 persoon

  6. lil188 zegt:

    Wat mooi weer Rob! Ik heb er nog nooit een mogen aanschouwen. Wel fijn dat er nu bordjes staan zodat de ijsvogel weet waar hij moet zijn 😉

    Geliked door 1 persoon

  7. soms zie ik er wel een Rob
    maar in een flits zijn ze weg
    poseren willen ze niet voor mij

    prettige dag

    Geliked door 1 persoon

  8. Pingback: Blog over...ijsvogels in de Bijlmerweide - 1104 en zo

  9. Rebbeltje zegt:

    Wat zijn ze ook mooi om te zien…maar verder dan plaatjes ben ik nog niet gekomen 🙂

    Geliked door 1 persoon

  10. Mooi dat er een paar plekjes speciaal voor de ijsvogels zijn ingericht.
    Hoeveel vogels ik intussen ook naar tevredenheid op de foto heb kunnen zetten, bij de ijsvogel is dat nog niet gelukt. Meer dan een paar vage vlekken heb ik er nog niet van kunnen vastleggen. Maar ik blijf het proberen, Rob! 🙂

    Geliked door 1 persoon

  11. Willem zegt:

    Ik heb het geluk gehad enig jaren te werken bij een onderzoeks- en keuringsinstelling die gehuisvest was op een zeer groot park in Arnhem, waardoor een beek liep met glashelder water. Ergens zat er een nest van een ijsvogel, want ’s zomers zag je regelmatig een ijsvogel op een tak boven het water, of vloog er eentje over het water.
    De ‘dolk op wieken in een jasje van kobalt …..’ zoals het gedichtje op het vroegere tienguldenbiljet begint, is inderdaad een zeer fraaie vogel met de welhaast tropische kleurenpracht.
    Overigens, wie kent nog het gedichtje op dat voormalige tienguldenbiljet? Bij mij is alleen de eerste regel blijven hangen. Er komt nog iets met een oranje buik in voor en een bliksemschicht dacht ik.
    Toch eens zoeken op wiki.

    Geliked door 1 persoon

  12. Rob Alberts zegt:

    Voor de fotografen is het de kunst om die rechtopstaande tak voor het ijsvogelnest te vinden. Met de camera gericht op die tak is het gewoon prijsschieten.

    De kristalheldere beek ken ik.

    Het gedicht ken ik weer niet.

    Vogelvriendelijke groet,

    Like

  13. gewoonanneke zegt:

    Zo mooi zijn ze zelfs een keer een op de pergola bij de vijver gezien, helaas geen foto kunnen maken en een keer onderweg. Zijn zulke mooie vogels.

    Like

  14. Spontanity zegt:

    Mooi artikel.
    En ik kan me ook niet herinneren er ooit een gezien te hebben.

    Geliked door 1 persoon

  15. Rob Alberts zegt:

    https://afanja.com/2022/04/18/een-verrassing-3-een-ijsvogel/

    Ik vind dat dit enthousiaste verhaal in deze reacties thuishoort.

    Vrolijke Voorjaarsgroet,

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.