Zeeuws-Vlaams in Brazilië ???

In de nieuwsbrief van het Meertens Instituut lees ik een verrassend artikel. Taal is en blijft een boeiend onderwerp.

Gertjan Postma verblijft regelmatig in São Paulo in Brazilië. Gertjans partner is Braziliaans en hij brengt daarom een deel van zijn vrije tijd in Brazilië door. Maar die privébezoeken hebben ook invloed gehad op zijn werk: als generatief taalkundige bestudeerde hij niet alleen taalvariëteiten in Nederland maar ook in Brazilië. Zo deed hij er veldwerk onder afstammelingen van Zeeuwse migranten, die nog steeds een variant van het Zeeuws-Vlaams spreken. Tijdens dat veldwerk kwam hij een andere Germaanse taalvariant op het spoor, die afkomstig was van migranten uit een gebied aan de Oostzee. Van die variant, het Pommers, schreef hij een grammatica die in 2019 verscheen bij uitgeverij Benjamins.

In 2012 deed Gertjan voor het eerst veldwerk in de kuststaat Espírito Santo in Brazilië. Samen met zijn Amerikaanse collega Andrew Nevins interviewde hij er een groep nazaten van Zeeuws-Vlaamse migranten. Het eerste contact werd gelegd door zijn Braziliaanse collega, de sociolinguiste Elizana Schaffel-Bremenkamp, die opgroeide in Espírito Santo en zelf van Zeeuwse afkomst is. “Dat Nederlands in Brazilië bleek veel interessanter dan ik aanvankelijk dacht”, vertelt Gertjan. “Maar opmerkelijk was dat deze mensen allemaal óók Pommers spraken. En dat er een grote invloed was van het Pommers op hun Vlaams.”

Behalve mensen uit Zeeuws-Vlaanderen, vestigden zich langs de kust van Brazilië in de loop van de 19e eeuw ook Germaans sprekende migranten uit onder andere Luxemburg, Tirol, Zwitserland, en Pommeren. De Pommeren, afkomstig uit een gebied ten zuiden van de Oostzee, werden de dominante groep. Zo kwam het dat het Nederlands, zoals daar nu nog door een kleine groep gesproken wordt, een mengsel is van Zeeuws, Pommers, en Portugees.

De aandacht van Gertjan verschoof langzamerhand richting het Pommers. Bijzonder aan het Pommers is dat het in Europa is uitgestorven, terwijl er in Brazilië nog zo’n 200 duizend sprekers zijn. De helft daarvan woont in Espírito Santo, waar Gertjan veldwerk deed voor zijn grammatica. Zijn Freiburgse collega Göz Kaufmann, die eerder onderzoek deed naar het Mennonieten-Duits in het zuidelijk gelegen Rio Grande do Sul, doet in datzelfde gebied nu ook onderzoek naar het Pommers. “Tot mijn grote verbazing vond mijn collega dezelfde taalveranderingen ten opzichte van het Europees Pommers als ik in Espírito Santo had gevonden.”

Een van die taalveranderingen die beide onderzoekers tegenkwamen, was een grammaticale constructie die in het Nederlands klinkt als ‘(Ik heb geen zin) om te een boek kopen’. In het Pommers: tam air bauk köipen. Die constructie kwam nog niet voor in het Europese Pommers. Opmerkelijk is dat zowel de noordelijke als zuidelijke varianten in Brazilië deze ontwikkeling hebben doorgemaakt, los van elkaar. “Bij taalvermenging kun je hetzelfde resultaat krijgen als dat een minder gemarkeerde variant is”, zegt Gertjan. Toch is daar het laatste woord nog niet over gezegd.

“Tijdens het veldwerk raakte ik de weg kwijt”, vertelt Gertjan. “Aan de kant van de weg waren een aantal mannen aan het werk, die ik de weg vroeg. Toen ze me de weg wezen, vroeg ik of ze ook Pommers spraken, maar ze zeiden: nee, we spreken Luxemburgs. Er wordt dus nog Luxemburgs gesproken! Toevallig ontmoette ik Peter Gillis een poosje geleden op het Meertens Instituut. Hij is professor Taalkunde aan de Universiteit van Luxemburg. Toen ik hem dit vertelde reageerde hij heel enthousiast, want hij had nog nooit iemand gevonden in Noord- of Zuid-Amerika die Luxemburgs sprak, terwijl de emigratie aanzienlijk is geweest.”

Het hele artikel / interview is te lezen op: https://meertens.knaw.nl/2022/05/26/van-fries-in-europa-tot-zeeuws-vlaams-in-brazilie-de-veelzijdigheid-van-gertjan-postma/

Over Rob Alberts

Mensen, natuur, de aarde, planten en dieren hebben mijn interesse. Monumentale Bomen fascineren mij. Onderwijs is mijn passie. In 1988 ben ik in de Bijlmermeer komen wonen. De mensen, het groen, de andere manier van bouwen / wonen hebben mijn hart gestolen. Zonder ver te reizen is hier de hele wereld binnen handbereik. Rondom mijn huis geniet ik vooral van de Familie Pimpelmees. In december 2009 ben ik gaan bloggen over wat mij opvalt of wat mij bezig houdt.
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

13 reacties op Zeeuws-Vlaams in Brazilië ???

  1. Matroos Beek zegt:

    Wat zijn talen toch boeiend. Wie had dat gedacht, Zeeuws-Vlaams in Brazilië.

    Geliked door 1 persoon

  2. Karel zegt:

    ha die Rob
    dus als in ons mooie landje onze mooie taal is uitgestorven , kunnen we het terug halen uit o.a Brazilië 🙂

    Geliked door 1 persoon

  3. Bertie zegt:

    Taal moet wel iets bijzonders zijn, dat blijkt herhaaldelijk.

    Like

  4. Heel interessant je blog. Heb daar familie terug gevonden via Facebook enkele jaren terug. De oom van mijn vader emigreerde in de beginjaren 1900. We dachten dat ze vertrokken waren naar Argentinië…
    Een mooie geschiedenis, Pommers en Zeeuws-Vlaams

    Like

  5. Suskeblogt zegt:

    Taal is en blijft interessant om te bestuderen.

    Like

  6. Willem zegt:

    Mijn vermoeden is dat, overal waar na WO II, Nederlanders heen verhuisd of geëmigreerd zijn, je tot op de dag van vandaag nog Nederlandse streektalen zult kunnen horen.
    Twee zussen en een broer van mijn moeder zijn begin jaren ’50 naar Brazilië geëmigreerd en een jaar of twintig geleden zijn de kinderen van een hen hen teruggekomen naar Nederland. Die kinderen hadden in Brazilië onderwijs gevolgd, en altijd in de ‘Hollandse’ kolonie gewoond, maar spraken nauwelijks Nederlands. Drents daarentegen was geen enkel probleem, dat was de dagelijkse omgangstaal binnen de kolonie en op school werd uitsluitend Portugees gesproken. Zelfs nu, bijna twintig jaar later spreken ze onderling nog altijd Portugees, hoewel ze het Nederlands allemaal goed hebben leren praten, lezen en schrijven.
    Nog een voorbeeld; tot ongeveer 2010 had ik veel FB-contact met iemand die als 8-jarig kind met zijn ouders van Hollandscheveld naar Canada verhuisd was. Het Nederlands was hij volkomen verleerd, maar we communiceerden altijd in het Drents. Dat had hij als kind altijd gesproken en hoorde dat ook altijd van zijn ouders. Als hij een woord niet meer wist, dan kwam er altijd het Engelse woord, nooit het Nederlands.
    Ik heb nu twee voorbeelden gegeven van mijn moerstaal, maar weet vrijwel zeker dat voor iedere streektaal die Nederland kent, vergelijkbare voorbeelden aanwezig zijn.

    Like

    • Rob Alberts zegt:

      Mooie reactie.
      Zoals in Nederland de dialecten en streektalen meer en meer verdwijnen? Zo geef jij aan dat deze dialecten en streektalen elders op de wereld nog wel van generatie op generatie worden doorgegeven.

      Wanneer ik iemand Zuid-Afrikaans hoor spreken meen ik ook klanken en woorden te herkennen van Nederlandse dialecten en streektalen.

      Taal en de ontwikkelingen van talen blijven boeiend.

      Zonnige groet,

      Like

  7. elsjeveth zegt:

    Zeeuws Vlaams in Brazilie. Hoe leuk is dat, taal is toch een geweldig fenomeen.

    Geliked door 1 persoon

  8. meninggever zegt:

    Het Zuid-Afrikaans is ook een heerlijke oude Hollandse taal… Misschien beladen door het politieke verleden, maar toch…. wil je weten hoe wij vroeger hier spraken, men doet het ons daar voor….

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.