Kraanwater

De hoeveelheid plastic flessen met water zijn in Amsterdam niet aan te slepen. Wanneer je vanuit je culturele achtergrond en/of familie te horen krijgt dat kraanwater niet te vertrouwen is? Wanneer je leert dat je gasten altijd een plastic fles met water moet aanbieden? Wanneer de overheid en huiseigenaren en verhuurders steggelen over het verwijderen van loden leidingen?

De uitdrukking gemeentepils is bijna archaïsch?

Toch vind ik het artikel van Historiek informatief:

De term gemeentepils wordt wel gebruikt als eufemistisch synoniem voor kraanwater ofwel leidingwater. Gemeentepils bevat dus geen druppel alcohol en is zeker niet de lekkerste pils die je tot je kunt nemen. Maar goedkoop is deze drank wel en, ook dat is fijn, het is altijd beschikbaar als je er zin in hebt. Gezien de huidige stijgende prijzen van pils en bier is het wellicht een, zij het niet zo lekker, alternatief voor de alcoholische variant. Maar hoe komen we eigenlijk aan de bijzondere term gemeentepils?

Herkomst van het begrip gemeentepils: de politieke verklaring

Heeft het woord gemeentepils iets met de politiek te maken? Dat zou zo maar kunnen, getuige ook een vergelijkbare zegswijze, namelijk: een fles bier burgemeester maken. Ook hier is er een connectie met de politieke wereld. De politieke oorsprong van gemeentepils is een van de verklaringen die in omloop zijn. Volgens deze uitleg zou de term ontleend zijn aan ambtenaren, die zuinig waren met het uitdelen van (alcoholische) consumpties. Gaven ze drankjes weg, dan moest dit zo goedkoop mogelijk zijn en werd het soms dus water in plaats van wat lekkers.

Amsterdam of Utrecht als mogelijk herkomstgebied

Over Utrechts douchewater schreef ik eerder. Maar nu citeer ik het artikel Gemeentepils van Historiek.

De term gemeentepils kan volgens een andere verklaring ook zijn ontstaan toen in Nederland voor het eerst waterleidingen aangelegd werden voor particulieren. Steden als Amsterdam en Utrecht hoorden bij de eerste plaatsen die van een waternetwerk voorzien werden. Vanaf dat moment kwam niet alleen bier en pils meer uit een tapkraan, maar ook water voor de consument. Volgens deze uitleg is toen de term gemeentepils bedacht als grappig synoniem voor leidingwater. In elk geval wordt het woord gemeentepils gerekend tot het Mokums dialect (Amsterdam).

Of de opeenvolgende generaties ‘nieuwe’ Nederlanders het Mokums dialect verstaan? Ik hoor vooral straattaal voorbij komen rondom mij heen.

De eerste waterleiding in ons land werd aangelegd in 1853, met een traject dat liep van de duinen bij Haarlem tot Amsterdam. Het leidingnetwerk – bedacht door de bekende Nederlandse schrijver Jacob van Lennep (1802-1868) – was in handen van de Amsterdamsche Duinwater-Maatschappij. Amsterdammers konden op bezoek gaan bij dit bedrijf en dan voor 1 cent een emmer water kopen. Hierna breidde het leidingnetwerk uit, waarbij (opvallend genoeg) bierbrouwers tot de eerste beroepsgroep behoorden die een eigen waterleiding kregen. Mogelijk is dit een verklaring voor de herkomst van ‘gemeentepils’…

De eerste Nederlandse gemeente die volledig aangesloten werd op het leidingnetwerk, was op 20 juli 1920 Heiloo in Noord-Holland. De oudste vermeldingen van de term gemeentepils in de Nederlandse taal stammen volgens etymologen uit de tijd van de Eerste Wereldoorlog. De vroegste vermelding van het begrip in de krantendatabase van Delpher, komt uit december 1922, waar de Leeuwarder Courant meldt dat het woord gemeentepils tijdens de wereldoorlog is ontstaan. Het betreffende artikel maakt melding van nog meer nieuwe woorden uit de oorlogstijd: prikkeldraadversperring (denk aan de Dodendraden uit WO I), regeringswater, eenheidsworst, distributietram, zelfmester en oorlogswinst…

Steeds meer horeca-zaken bieden gratis een karaf kraanwater aan. Met een blaadje verse munt, een stukje gember en/of een schijfje citroen kunnen alle waterflessen kopers heel veel geld uit sparen.

Over Rob Alberts

Mensen, natuur, de aarde, planten en dieren hebben mijn interesse. Monumentale Bomen fascineren mij. Onderwijs is mijn passie. In 1988 ben ik in de Bijlmermeer komen wonen. De mensen, het groen, de andere manier van bouwen / wonen hebben mijn hart gestolen. Zonder ver te reizen is hier de hele wereld binnen handbereik. Rondom mijn huis geniet ik vooral van de Familie Pimpelmees. In december 2009 ben ik gaan bloggen over wat mij opvalt of wat mij bezig houdt.
Dit bericht werd geplaatst in Amsterdam, eten en drinken, Geen categorie, gezondheid, Natuur. Bookmark de permalink .

29 reacties op Kraanwater

  1. Karel zegt:

    ha die Rob
    ik heb al een 4 glazen gemeente pils op en een halve bidon tijdens een vroege wandeling
    mooie geschiedenis haal je aan , vol met mooie links waaronder Mokums dialect
    en als ik dat dan zo alles lees , denk ik gelijk aan dat toch vreemde woord in het begin ” archaïsch ”
    heeft van doen met ouderwets en zo meer , en dat vind ik beter passen bij het verdere taal gebruik

    ruststand groet

    Geliked door 2 people

  2. Dat brouwerijen als een van de eersten een eigen waterleidingnet hadden komt voort uit het simpele gegeven dat de smaak en kwaliteit van het bier voor een groot del bepaald werd door de kwaliteit van het water. het bier is in dit land gelukkig nog altijd betaalbaar. Dit in tegenstelling tot roken. Voor iemand met een modaal of lager inkomen is roken zo’n beetje totaal onbetaalbaar geworden.

    Geliked door 2 people

  3. Vlierbloesem zegt:

    Leidingwater spaart niet alleen geld, maar vooral ook heel veel plastic afval.

    Geliked door 2 people

  4. Ik drink zeker met dit weer veel water, en dat is thuis altijd kraanwater. Wel hebben we altijd een paar flessen water in huis voor noodgevallen, voor het geval dat er zich bij Vitens problemen voordoen.

    Geliked door 1 persoon

  5. Rebbeltje zegt:

    Denk dikwijls waarom niet gewoon uit de kraan…scheelt heel veel flessen 😉

    Geliked door 1 persoon

  6. Bertie zegt:

    Een pollepel hing naast de kraan, iedereen dronk er regelmatig van. Dat zegt wel iets over de goedkoopte.:-)
    En nog. Toen we fietstochten maakten vulden we flesjes met water voor onderweg, dat deden veel fietskennissen.

    Geliked door 2 people

  7. Voor een land dat Heineken produceert verwonderd het me niet dat men kraantjeswater ‘gemeentepils’ noemt. Veel verschil is er niet!

    Geliked door 2 people

  8. Ik hou van die gemeente pils!

    Geliked door 1 persoon

  9. KnutzEls zegt:

    Rotterdams kraanwater is nu uitstekend. We drinken het als thee, koffie, als dorstlesser, om medicinnen mee weg te slikken en het gaat mee in het flesje tijdens wandelingen. In de auto wel altijd wat reserve plastic flesjes.

    Geliked door 1 persoon

  10. Neeltje zegt:

    Kraanwater, heerlijk!

    Geliked door 1 persoon

  11. Anuscka zegt:

    Een ongelooflijke verspilling, die plastic flesjes met water… Ik snap echt niet dat mensen (in een bevoorrecht land als NL of andere delen van west-Europa) dat kopen, als je weet hoe goed ‘gemeentepils’ is uit de kraan is. Leuke achtergrondinfo trouwens!

    Geliked door 1 persoon

    • Willem zegt:

      Probeer er maar eens goede thee van te zetten, Dan kom je er echt wel achter dat niet alle kraanwater daar even geschikt voor is. In zijn algemeenheid is het zo dat je van randstedelijk kraanwater en Zuid-Limburgs kraanwater geen fatsoenlijke thee van te zetten is. Je belandt dan meteen in de categorie ‘het is heet en heeft een kleurtje’, maar het smaakt als regel niet naar thee. Als daar werkte eiste ik gewoon dat ze me voor de thee flessen spa blauw ter beschikking stelden. Koffie hoefde ik niet, want dat heb ik nooit gelust.

      Geliked door 1 persoon

      • Rob Alberts zegt:

        Terwijl ik deze blogpost plaats weet ik dat jij als theeliefhebber en theedrinker jouw terechte bezwaren zult maken.

        Voor mensen die het genot niet kennen van schoon, betrouwbaar drinkwater uit de kraan blijf ik toch dit verhaal posten.

        Stille groet,

        Like

        • Willem zegt:

          Over de betrouwbaarheid en drinkbaarheid van Nederlands kraanwater zul je me geen kwaad woord over horen zeggen. Die mag je nog steeds als uniek bestempelen. Zelfs wereldwijd. Zoals je al opmerkt, mijn bezwaar zit vooral voor het gebruik voor thee. Of de waterkwaliteit voor koffie ook zo subtiel ligt weet ik echt niet. Sinds mijn militaire diensttijd (1964 – 1965) heb ik geen koffie meer gedronken.

          Geliked door 1 persoon

      • Anuscka zegt:

        Ik snap je betoog. Ik vond vroeger de thee in Rotterdam niet te drinken… maar de Rotterdammers wisten (weten?) niet beter

        Geliked door 1 persoon

  12. gewoonanneke zegt:

    Wat een leuke weetjes allemaal…… nooit geweten waar het vandaan kwam gemeentepils, wist wel wat er mee bedoeld werd.

    Geliked door 1 persoon

  13. Sjoerd zegt:

    Ik ben van alle ellende ook maar overgeschakeld op gemeentepils… Zeker met deze hitte maak ik iedere dag wel een paar kannetjes burgemeester. Mooi artikel.

    Geliked door 1 persoon

  14. Dhyan zegt:

    Voor mee-eters deed ik het kraanwater in een plastic flesje staat chiquer. Het doet hier (rond) Nijmegen) vrijwel niet onder voor bronwater. Het pannenkoekenrestaurant hier in de bossen schenkt het gratis in een fles bij de pannenkoek.

    Geliked door 1 persoon

  15. Spontanity zegt:

    Ik koop zelden water.
    De kraan is prima.
    Het is nu nog redelijk betaalbaar, maar ook gemeentepils gaat duurder worden.

    Geliked door 1 persoon

  16. Appelvrouw zegt:

    Gelukkig mág je tegenwoordig overal water drinken. Ik ben er mee groot gebracht, drink nooit “frisdrank of sapjes en lust ook geen wijn. Maar het was altijd een “schande” als je vroeg om een glas water. Voor mij is het nu een verademing. En we hebben hier in Groningen gelukkig ook prima water voor een pot thee.

    Geliked door 1 persoon

  17. Ximaar zegt:

    Ik heb veel in Frankrijk en Duitsland gefietst en ook daar kan je prima uit de kraan drinken. Vaak kocht ik 1x een flesje en vulde dat tientalle keren onderweg bij.

    Zelf heb ik er moeite mee dat zo ontzettend veel water enorm wordt gezuiverd, om vervolgens door de WC te trekken. Niet gek dat ik 5 euro per m3 betaal, danwel 0,5 cent per liter. Taiwan deed (en doet het misschien nog steeds) een stuk slimmer. Zij zuiveren tot fabriekswater. Daar ga je niet dood aan, het is vies, maar prima voor de WC of wasmachine. Het kleine beetje dat je consumeert (ca. 8%) wordt bij de mensen thuis gezuiverd tot prima drinkwater. Voordeel is dat als er in de leiding rommel of zelfs bacterien meekomen, dat die ook gezuiverd worden. Het lijkt mij een stuk milieuvriendelijker aangezien er veel minder materiaal voor nodig is. Mogelijk gebeurt het in meer (sub-)tropische landen.

    Heb overigens 1x buikloop gehad door slecht water en dat was in een duur hotel in de USA. Die pompten zelf water op en dat ging duidelijk niet goed in de zomer. In NL weet ik alleen van Nieuwegein (Lekstroom) dat je met hun water niet eens lekkere koffie kan zetten. The drink ik nooit, dan drink ik liever kraanwater

    Geliked door 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.